Γεώργιος Χατζηδιάκος: Ελληνικό Πανεπιστήμιο και Ελευθερία Λόγου: Μια Βιωματική Προσέγγιση

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Γεώργιος Χατζηδιάκος

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών

Πανεπιστήμιο Κρήτης

Για τους περισσότερους σήμερα νέους ανθρώπους, η είσοδος στο πανεπιστήμιο σηματοδοτεί μεταξύ άλλων και την απαρχή μιας βαθύτερης πνευματικής και προσωπικής αναζήτησης.

Προσωπικά ως πολίτης της πανεπιστημιακής κοινότητας είχα την ευκαιρία να έρθω σε επαφή τόσο με νέες ιδέες, όσο και με διαφορετικούς χαρακτήρες ανθρώπων.

Ένιωσα επίσης την εγγύτητα με νόρμες και θεσμούς που ενσάρκωναν ή όφειλαν να ενσαρκώνουν, την έννοια της ελευθερίας του λόγου.

Μέσα στο πανεπιστήμιο (ως κοινωνία σπουδαστών και διδασκόντων) γνωρίζει κανείς για πρώτη φορά την ανυπολόγιστη αξία και σπουδαιότητα του διαλόγου και του συνέρχεσθαι.

Οι διαλέξεις στα μαθήματα, οι ακαδημαϊκές εκδηλώσεις, ακόμα και αυτές οι φοιτητικές συζητήσεις στους διαδρόμους ή στις συνελεύσεις, γαλουχούν το πανεπιστημιακό υποκείμενο ώστε να έλθει σε επαφή με διαφορετικές κοσμοθεωρίες, ιδεολογίες και οικονομικό-πολιτικά ρεύματα.

Πρόκειται για μια επικράτεια χωροχρονική όπου η αντιπαράθεση ιδεών δεν είναι μόνο επιτρεπτή, αλλά επιθυμητή και γόνιμη.

Ωστόσο, η εμπειρία μας ως πανεπιστημιακοί πολίτες σχετικά με την ελευθερία του λόγου δεν είναι πάντα ευχάριστη .

Υπάρχουν στιγμές όπου η διαφορετική άποψη δεν αντιμετωπίζεται με ορθολογικά επιχειρήματα αλλά με δογματικό και απορριπτικό ύφος. Ενώ σε ορισμένες άλλες περιπτώσεις, συμβαίνει ενίοτε να κυριαρχεί η στοχοποίηση.

Η ελευθερία του λόγου, ιδιαίτερα στον πανεπιστημιακό χώρο, πρέπει να είναι διαρκές και μείζον ζητούμενο. Και επ’ ουδενί δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια αφηρημένη ή δεδομένη έννοια, ως προ συμβολικό σημαίνον.

Αντιθέτως, πρέπει να αποτελεί το θεμέλιο της ελεύθερης και δημοκρατικής παιδείας για όλους. Να αποτελεί την ικανή και αναγκαία συνθήκη για την εξέλιξη και προαγωγή της επιστημονικής γνώσης.

Η δυνατότητα να εκφράζεται κανείς ελεύθερα, με σεβασμό προς τον συνομιλητή και τη διαφορετική άποψη, είναι εκείνη που διαμορφώνει τον κριτικά σκεπτόμενο πολίτη.

Το πανεπιστήμιο, ως κοινωνικός και ανώτατος εκπαιδευτικός θεσμός, οφείλει να διασφαλίζει την συνθήκη του διαλόγου. Να μεριμνά για την ύπαρξη ενός περιβάλλοντος όπου η ελευθερία έκφρασης συνυπάρχει με την ακαδημαϊκή ευθύνη.

Να οριοθετεί τις αποκλίνουσες απόψεις και την υπερπαραγωγή ακραίων θέσεων, την ανεξέλεγκτη χρήση του λόγου. Το Πανεπιστήμιο οφείλει να δομήσει ένα πλαίσιο όπου οι ιδέες θα μπορούν να εκφραστούν, να συζητηθούν, να συγκριθούν και τελικά να συμβάλουν ελεύθερες και ασχολίαστες στον διάλογο.

Γιατί αυτό το ζητούμενο, ο «διάλογος» είναι η πρώτη ύλη και η βασική συνθήκη ευημερίας και προόδου των κοινωνιών, χωρίς διευρυμένες ανισότητες και χωρίς αποκλεισμούς και περιθωριοποιήσεις.