Αγ. Ξάνθης: Ο τουρισμός ως σημαντική έκφραση της ηθικής της φιλοξενίας

Rodiaki NewsRoom

Γράφει o
Δρ. Αγαπητός Ξάνθης,
Αρχιτέκτονας, τ. Δ/ντης ΕΟΤ

Στο δίλημμα εάν ο τουρισμός είναι αμιγώς προϊόν ή μπορεί να είναι και μια δικαιωματική πράξη φιλοξενίας, έρχεται στο βιβλίο του Γεράσιμου Κουλούρη με τίτλο «Η ΗΘΙΚΗ ΤΗΣ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ» - Ο Ζακ Ντερριντά για την απροϋπόθετη και την υπό όρους φιλοξενία,(2021) εκδόσεις «Πλέθρον», να ανιχνευτεί σχετικά γι’ αυτό το επίκαιρο θέμα.

Σε πολλά βιβλία καταφέρεται ότι ο τουρισμός ως προϊόν υπηρεσίας υπόκειται στους κανόνες της αγοράς και του μάρκετινγκ στη βάση των -4- παραμέτρων: Προϊόν, Τιμή, Τόπος και Προώθηση. Αυτή είναι η αντίληψη και των Τ.Ο. η οποία κτίζει ουσιαστικά το «τουριστικό κύκλωμα» που σύμφωνα με τον κ. Μιλτιάδη Λογοθέτη λειτουργεί σαν καλοκαρδισμένη μηχανή που αποτελείται από τέσσερα συνεργατικά γρανάζια: 1. Αγορά-Μάρκετινγκ-Προορισμός και 4. Ταξίδι.
Η δεύτερη θεώρηση του τουρισμού ως κοινωνικοπολιτικό γεγονός μπορεί να δομηθεί γύρω από την ελληνική λέξη: ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ.

Ο γερμανός φιλόσοφος Ιμμάνουελ ΚΑΝΤ στο βιβλίο του για την «αιώνια ειρήνη» γράφει για το αναγκαίο κοσμοπολιτικό δίκαιο που οφείλει να περιορίζεται σε όρους της καθολικής φιλοξενίας. Αντιμετωπίζει δηλαδή τη μέγιστη ιδέα της ειρήνης και της συνύπαρξης μέσα από το πρίσμα της φιλοξενίας ως τον βασικό όρο του ξένου, του άλλου ως το δικαίωμα της επίσκεψης που ισοδυναμεί με ένα δικαίωμα κοινωνικής συναναστροφής που έχουν όλοι οι άνθρωποι, δυνάμει του δικαιώματος της κοινωνικής κατοχής της επιφανείας της σφαιρικής γης.
Ο δε Ζακ Ντερριντά, τολμά να παρουσιάσει τη Φιλοξενία σε δύο πτυχές:
1. την απροϋπόθετη και 2. τη φιλοξενία «υπό όρους».

Η πρώτη είναι αυτή που ο φιλόσοφος προκρίνει ως τη μόνη «αληθινή» ή «πραγματική» μορφή φιλοξενίας, όπου η πόρτα του οίκου παραμένει διάπλατα ανοιχτή στον άλλο που θα ζητήσει τη φιλοξενία. Όχι βέβαια ως πρόσκληση αλλά ως επίσκεψη, έχοντας τον χαρακτήρα της έκπληξης αλλά και της απόδοσης άπειρης ευθύνης προς τον φιλοξενούμενο.
Η καθαρή Φιλοξενία είναι η ίδια μια ηθικότητα, η οποία έχει ψήγματα ταπείνωσης και διάθεσης του οικοδεσπότη μακριά από την έκφραση εξουσίας και κυριαρχίας για το ιδιόκτητο χώρο.
Ουσιαστικά, κατά τον Ντερριντά, η Φιλοξενία είναι μια ηθική ουτοπία που την ψάχνουμε για τη χαρίσουμε στον επισκέπτη, στο ξένο, στον τουρίστα.

Η περιποίηση του τουρίστα και η εγκάρδια υποδοχή του συγκαταλέγεται στην πράξη της φιλοξενίας είτε υπάγεται στην πρώτη πτυχή είτα στη δεύτερη. Η ουσία είναι ότι η Φιλοξενία μπορεί να παρουσιαστεί και ως μια Ιδέα που είναι χωρίς περιορισμούς φιλόξενη, δοτική, εμψυχωτική.

Η συμπεριφορά προς τον άλλον (ή ακόμη και προς τα άλλα έμβια) συνθέτει τη φιλοσοφική πλευρά της στάσης του ατόμου, εκχωρώντας το απόλυτο «εγώ» στο αγνό «έλα», το οποίο παρουσιάζει τη δυνατότητα της φιλοξενίας να εδράζεται σε μια σχέση συμμετρική, ισομερή μεταξύ οικοδεσπότη-ξενοδόχου και επισκέπτη-τουρίστα.

Εδώ μιλάμε ότι, η Φιλοξενία καταγράφεται ως μια μορφή ιεροτελεστίας (εθιμοτυπία της φιλοξενίας) προκειμένου ο φιλοξενούμενος-τουρίστας να αισθάνεται οικεία και όχι ένας αριθμός στη λίστα του προϊόντος.
Είναι αυτή η ειδοποιός διάφορα στον τομέα του Τουρισμού μεταξύ Φιλοξενίας και Προϊόντος.
Δεν είναι όμως και απαγορευτικό η συνύπαρξη, η διαπραγμάτευση μεταξύ των δύο πτυχών της Φιλοξενίας. Μάλιστα, ο Ντερριντά αναφέρει, ότι πολλές φορές το μείγμα των δύο αποτρέπει κινδύνους που μπορεί επιφέρει η πρώτη πτυχή από μόνη της (παράδειγμα, από ένα κακόβουλο μετανάστη).

Είναι αυτή η προσέγγιση, που η πράξη της Φιλοξενίας ωφελεί να καθοδηγείται από νόμους σε ένα πλαίσιο «συνδιαλεγόμενο» των δύο πτυχών της που μπορεί να αποδώσει τη «βελτιωμένη» εκδοχή τής υπό όρους Φιλοξενίας.
Το βασικό κριτήριο της Φιλοξενίας συνεπώς είναι η ηθική ευθύνη προς τον φιλοξενούμενο/νη κατά τον μέγιστο δυνατό τρόπο ακόμη και εάν χρειάζεται να λαμβάνουμε υπόψη όλες τις παραμέτρους που εμπλέκονται και περιπλέκονται σε κάθε περίπτωση της φιλοξενίας.

Το «δώρο της Φιλοξενίας» είναι ένα αληθινό δώρο που οφείλει να υπερφαλαγγίζει τον οικονομικό κύκλο ή ακόμη και τα πολιτικά παίγνια, γιατί τότε η φιλοξενία γίνεται εργαλείο, γίνεται μοχλός συμφέροντος.
Το συμβάν της Φιλοξενίας δεν γίνεται να είναι υπολογισμένο, ρυθμισμένο αλλά οφείλει να έχει στοιχεία έκπληξης, έκθεσης, αλτρουισμού. Είναι μια πράξη υπέρβασης των στεγανών του εαυτού μας, της επιχειρηματικότητάς μας στον δρόμο της ευλογημένης εκδήλωσης, της αγαπητής συμπεριφοράς.

Η ηθική είναι Φιλοξενία, γράφει ο φιλόσοφος Λεβινάς. Γιατί απλά, η «υποδοχή» του επισκέπτη, του τουρίστα, του άλλου είναι μια σχέση πολιτικής και δικαίου της φιλοξενίας ατόμων, μερών ή ενός συνόλου.

► Εν κατακλείδι, ο Τουρισμός δεν μπορεί να είναι μόνο ένα προϊόν, ένας δείκτης κέρδους και μεγέθυνσης αλλά μπορεί να είναι και μια ηθική διαδικασία φιλοξενίας, μια σχέση προς τον άλλο/άλλη, χαρίζοντας την ευθύνη στο άλλο πρόσωπο φιλοξενίας. Είναι ότι: «Ο Άλλος είναι όπως Εγώ» και η ηθική αυτή σχέση που διαμορφώνεται μεταξύ ξενοδόχου και τουρίστα γίνεται μια υποχρέωση, μια ευθύνη που δεν είναι δεσμευτική μόνο για τον ξενοδόχο αλλά επί ίσοις όροις είναι και για τον τουρίστα.
Ζήτω ο τουρισμός της Φιλοξενίας!