Σωτήρης Ντάλης: Η «φλεγόμενη» Μέση Ανατολή και η νέα πραγματικότητα

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Σωτήρης Ντάλης*

Σε αυτούς του δώδεκα μήνες της σύγκρουσης που ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2023 με την εισβολή της Χαμάς στο Ισραήλ, έχουν δημιουργηθεί νέα γεωπολιτικά δεδομένα που αύξησαν τις πιθανότητες μιας εκτεταμένης πολεμικής σύρραξης στη Μέση Ανατολή που θα αφήσει όλους τους εμπλεκόμενους σε χειρότερη θέση. Υπάρχει άραγε χώρος για τη διπλωματία;

Έχουμε έναν ασύμμετρο πόλεμο ανάμεσα σε μια ισχυρή στρατιωτική δύναμη, το Ισραήλ και δυο καλά οργανωμένες τρομοκρατικές ισλαμιστικές οργανώσεις, με το σιιτικό Ιράν να στηρίζει και να εξοπλίζει τόσο τη σιιτική Χεζμπολάχ όσο και τη σουνιτική Χαμάς. Η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή διαμορφώνει μια ευρύτερη οικονομικο-πολιτική συνθήκη και πολλά σχέδια αναπροσαρμόζονται.

Επίσης, παρατηρούμε, ότι καθημερινά οι εξελίξεις συνεχώς χειροτερεύουν και όλο αυτό φαίνεται ότι εξελίσσεται σε μια περιφερειακή κρίση. Άραγε, πόσο μπορεί να επηρεαστεί η Ελλάδα;

Η επέκταση της σύρραξης στο έδαφος του Λιβάνου, έχει αναγκάσει την Ελλάδα να προετοιμάζεται για κάθε ενδεχόμενο, αρχικά με σχέδια εκκένωσης Ελλήνων πολιτών από τις εμπόλεμες περιοχές και εν συνεχεία, για την αντιμετώπιση αυξημένων προσφυγικών ροών. Μια ενδεχόμενη επέκταση του πολέμου και στο Ιράν θα προκαλέσει ένα ντόμινο που θα φτάσει και στη Συρία. Ίσως υπάρξει και εμπλοκή της Τουρκίας, η οποία συνεχίζει να ταυτίζεται με τους εχθρούς του Ισραήλ και να κλιμακώνει επικίνδυνα την εχθρική ρητορική της.

Από την πλευρά της η Ελλάδα, ακολουθεί μια αποτελεσματική προς το παρόν, άσκηση ισορροπίας που δεν είναι απλή.
Μπροστά στην εικόνα του ολοκληρωτικού πολέμου στη Μέση Ανατολή, οι ΗΠΑ επιχειρούν ανεπιτυχώς να ηρεμήσουν την κατάσταση. Η κυβέρνηση Μπάιντεν λίγο πριν τις προεδρικές εκλογές, κατέθεσε στους άλλους δυο διαμεσολαβητές (Αίγυπτος και Κατάρ) σχέδια κατάπαυσης του πυρός, αλλά δεν βρίσκει ανταπόκριση από τον Νετανιάχου. Βραχυκυκλωμένη λόγω των εκλογών της 5ης Νοεμβρίου, η κυβέρνηση Μπάιντεν προσπαθούσε να προστατέψει την υποψηφιότητα της Χάρις και έβλεπε τη σύγκρουση να εξαπλώνεται ανεξέλεγκτα. Στις διαρκείς πιέσεις του Μπάιντεν στον Νετανιάχου να εξηγήσει ποια είναι η στρατηγική αυτού του πολέμου, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ αρνείται πεισματικά να εξηγήσει τους πολιτικούς αυτού του πολέμου.

Υπάρχει άραγε σχέδιο του Νετανιάχου για την επόμενη ημέρα στη Μέση Ανατολή;
Μετά τη δολοφονία του ηγέτη της Χαμάς, ξεκίνησε η αντίστροφη μέτρηση για την υλοποίηση ενός σχεδίου που ποτέ δεν εξήγησε. Ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου είχε πλέον στα χέρια του την εξουσιοδότηση του Υπουργικού Συμβουλίου του Ισραήλ και μπορούσε να προβεί σε όποια ενέργεια αντιποίνων θεωρούσε αναγκαία, προκειμένου να υπάρξουν ισχυρά πλήγματα, τόσο στους πληρεξούσιους του Ιράν, όσο και στο ίδιο το Ιράν. Πολλοί αναλυτές μιλούν για σχέδια του Νετανιάχου για μια άλλη Μέση Ανατολή που περιλαμβάνουν την υπονόμευση της θρησκευτικής ηγεσίας της Τεχεράνης.

Αυτό που συνέβη όταν η ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ στον Λίβανο (UNIFIL) ανακοίνωσε ότι ισραηλινά άρματα μάχης εισέβαλαν σε μία από τις βάσεις της στον Νότο, δείχνει την έλλειψη στρατηγικής εξόδου από τον πόλεμο. Κι αυτό επιβεβαιώνεται από τη δήλωση Νετανιάχου, ότι «καλύτερος τρόπος για να διασφαλιστεί η ασφάλεια του προσωπικού της UNIFIL είναι να λάβει υπόψη της, το αίτημα του Ισραήλ και να απομακρυνθεί προσωρινά από τον κίνδυνο». Ο Νετανιάχου πιστεύει πως μόνο μέσα από την ένταση του πολέμου θα φτάσουμε στην ειρήνη. Προς το παρόν, φτάνει στο σημείο να κηρύξει ανεπιθύμητο στη χώρα του τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ. Πρόκειται για απέχθεια, όχι προς το πρόσωπο του Γκουτέρες αλλά προς τον θεσμό.

Όσο για την Ευρώπη, φαίνεται ότι είναι ο βασικός αποδέκτης των συνεπειών αυτού του πολέμου αλλά φαίνεται να είναι εκτός του όλου πλαισίου.

Σε έναν κόσμο συγκρουσιακής πολυμέρειας που αλλάζει δραματικά και γίνεται όλο και πιο ασταθής, ο πόλεμος βρίσκεται ήδη στην Ευρώπη (Ουκρανία), βρίσκεται και στη Μεσόγειο στη Μεσανατολική γειτονιά μας κι έχει τη δυναμική να πυροδοτήσει μια μεγάλη περιφερειακή σύγκρουση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, σε αντίθεση με τον πόλεμο της Ουκρανίας δεν μπόρεσε στον πόλεμο της Μέσης Ανατολής να βρει έναν κοινό βηματισμό κι εμφανίζεται διχασμένη. Αυτό όμως είναι συνταγή αποτυχίας. Πρέπει να αναζητήσει τρόπους που θα της διασφαλίσουν την πολιτική της ενότητα και τη διπλωματική ομοφωνία. Άλλο ένα δύσκολο στοίχημα.

*Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αν. καθηγητής διεθνών σχέσεων και ευρωπαϊκής ενοποίησης, Πρόεδρος Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών Πανεπιστημίου Αιγαίου: Αρχαιολογία, Γλωσσολογία, Διεθνείς Σχέσεις.