Ελ. Μουρσελλά-Δράκου: Η επίδραση του οικογενειακού περιβάλλοντος στην ψυχοσωματική ανάπτυξη του παιδιού

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η
Ελευθερία Μουρσελλά-Δράκου

Είναι γνωστό σ’ όλους μας στη σημερινή εποχή που ζούμε με την αλματώδη εξέλιξη της επιστήμης και του πολιτισμού, πολλοί είναι οι παράγοντες που επιδρούν θετικά ή αρνητικά στη σωματική και ψυχολογική ανάπτυξη του παιδιού.

Οικογένεια, σχολείο, κοινωνία, εκκλησία και άλλοι παράγοντες παίζουν κάποιο ρόλο στην αγωγή του παιδιού. Σπουδαιότερος και πρωταρχικός όμως όλων θεωρείται η οικογένεια. Είναι ένας πανάρχαιος θεόδοτος θεσμός.

Το πρώτο φυτώριο στο οποίο θ’ αναπτυχθούν οι ψυχοσωματικές και πνευματικές ικανότητες του παιδιού. Αποτελεί κατά κάποιον τρόπο τον πυρήνα, που με τη διαφορετική δράση της, θα υφάνει τον ιστό της αυριανής κοινωνίας.

Η οικογένεια είναι ο ακρογωνιαίος λίθος πάνω στον οποίο θα στηριχθεί καλά ή κακά το αυριανό οικοδόμημα της κοινωνίας και γενικά όλης της ανθρωπότητας. Πολλοί παιδαγωγοί όπως ο Pestalotti και ο Froebel θεωρούν την οικογένεια σαν το μόνο περιβάλλον που ταιριάζει στην παιδική ηλικία. Ο Fenelon στο βιβλίο του Αγωγή των κοριτσιών στα μοναστήρια είναι καλή, αλλά υπολογίζει ακόμη περισσότερο στην αγωγή που θα δώσει μία καλή μητέρα.

Τι εννούμε όταν λέμε αγωγή; Οι παιδαγωγοί λένε: Αγωγή είναι η επίδραση που δέχεται ο άνθρωπος και ιδιαίτερα ο ανήλικος και η οποία γίνεται σύμφωνα με κάποιο σχέδιο.

Έχει δε σκοπό να δώσει στον ψυχικό κόσμο του κάποια σταθερή μορφή. Έτσι θ’ αναπτυχθούν οι ψυχικές ιδιότητες του παιδιού, με τρόπο ανώτερο και ηθικό και θα εξελιχθεί σε μία ηθική και κοινωνική προσωπικότητα.

Η πρώτη επίδραση που δέχεται το παιδί είναι από την οικογένειά του. Το μικρό βρέφος από τη στιγμή που θ’ αντικρύσει το φως του κόσμου μέχρι την ηλικία που θα πάει στο νηπιαγωγείο ζει διαρκώς κάτω από την οικογενειακή επιρροή. Η περίοδος αυτή είναι ένας σπουδαίος σταθμός και τα χρόνια αυτά έχουν μεγάλη σημασία, για την ανάπτυξη του παιδιού.

Το παιδί λέει ο Jean Paul, ένας σπουδαίος επίσης παιδαγωγός, στα πρώτα τρία χρόνια της ζωής του, αποκτά γνώσεις, συνήθειες καλές ή κακές πολύ περισσότερες απ’ όσες μαθαίνει κατά τη διάρκεια των σπουδών του.

Ίσως αυτό θεωρηθεί πλεονασμός και υπερβολή. Μ’ αυτό τον τρόπο θέλει να επισημάνει ότι η οικογένβεια ευθύνεται πρώτη απ’ όλους για την ομαλή ανάπτυξη του παιδιού.

Κάθε μέλος της οικογένειας, πατέρας, μητέρα, παππούς, γιαγιά επωμίζεται και ανάλογο μέρος της ευθύνης. Κανείς δεν μένει ανεύθυνος στην αγωγή του παιδιού.

Ο σπουδαίος πατέρας της Εκκλησίας, Κλήμης ο Αλεξανδρεύς έλεγε: «Η ψυχή του παιδιού είναι μαλακιά σαν το κερί και παίρνει το σχήμα που θα του δώσουμε. Ο ψυχικός του κόσμος μοιάζει μ’ ένα άδειο δοχείο που δέχεται ό,τι του ρίξουμε μέσα να επιδράσει στα σπέρματα που φέρνει από την κληρονομικότητά του και να μετατραπούν σε ψυχικές ιδιότητες.

Η οικογένεια πρέπει να εκμεταλλευτεί την ικανότητα που έχει το παιδί να δέχεται κάθε τι και να προσπαθήσει να του φυτέψει και στη συνέχεια να του καλλιεργήσει ορισμένες ηθικές και καλές αρετές, όπως: Την αγάπη προς τους άλλους, τον σεβασμό και την υπακοή στους μεγαλύτερους, τη συμπάθειά του προς τους αδυνάτους, τη σκέψη του στη θρησκεία και την πατρίδα, στα δύο ανώτερα ιδανικά μας. Όλα αυτά είναι τροφές με τις οποίες θα θρέψουμε τον ψυχικό κόσμο του παιδιού.

Οι γονείς είναι οι πρώτοι παιδαγωγοί από τα πολύ παλιά χρόνια και θα παραμείνουν για πάντα οι πρώτοι, διότι είναι αναντικατάστατοι.

Πρωτεύοντα ρόλο λόγω της φύσεώς της παίζει η μητέρα, η οποία θεωρείται και η πιο σπουδαία παιδαγωγός. Η μητέρα θα του μάθει τα πρώτα λογάκια και θα το βοηθήσει να κάνει τα πρώτα βήματα της ζωής του.

Μία ισπανική παροιμία λέει: «Όταν η μάνα κουνά το μωρό στην κούνια του, είναι σαν να κουνά τον κόσμο όλο».

Οι σημερινές μητέρες ν’ αναλογιστούν το μέγεθος της ευθύνης που τους έχει αναθέσει ο Δημιουργός. Κοιτάζοντας το αθώο πρόσωπο ενός παιδιού θα πρέπει να σκεφτούν πόσο υπεύθυνες είναι, ώστε να μπορέσουν να εκπληρώσουν το μεγάλο καθήκον τους προς το παιδί.

Αλήθεια! Πόσο δύσκολο είναι ν’ αναλαμβάνει ευθύνες. Η ευθύνη όμως προς το παιδί είναι κάτι το υπέροχο και ιερό.

Συνυπεύθυνος είναι και ο πατέρας. Ρόλος του είναι να καθοδηγεί και να του δίνει κουράγιο, ώστε να γνωρίσει σωστά τη ζωή.

Για να πετύχουν τον σκοπό τους πρέπει να είναι και οι δύο ενωμένοι και παραμερίζοντας εγωισμό και προσωπικά πάθη να δημιουργήσουν ένα ευχάριστο οικογενειακό περιβάλλον απαλλαγμένοι από το μίσος, την κακία και την ανηθικότητα.

Θα πρέπει οι γονείς να είναι ειλικρινείς μεταξύ τους διότι το παιδί είναι δίκαιος και άριστος κριτής.

Π.χ. λέμε στα παιδιά να είναι ευγενικά, ενώ εμείς μπορεί να περάσουμε μπροστά από κάποιον και να μην τον χαιρετήσουμε. Του λέμε να λέει την αλήθεια κι όμως εμείς στις συναλλαγές μας να φαινόμαστε ασυνεπείς και ψεύτες. Το παράδειγμα των γονιών παίζει σπουδαίο ρόλο και επηρεάζει τον χαρακτήρα του παιδιού.

Από ένα ήρεμο περιβάλλον γίνεται το παιδί σωστό, ενώ ένα άστατο οικογενειακό περιβάλλον δημιουργεί παιδιά νευρωτικά και μελαγχολικά. Μα θα μου πείτε από το ρόδο βγαίνει αγκάθι και από το αγκάθι ρόδο. Βέβαια, υπάρχει ο κανόνας με τις εξαιρέσεις του.
Το παιδί σήμερα, από άλλη εποχή ζητά κάποιο καταφύγιο, ένα ήρεμο λιμάνι.

Ασυναίσθητα μπορεί να βρεθεί στο βούρκο της αμαρτίας. Καθημερινά διαβάζουμε στις εφημερίδες, νέα όχι και τόσο ευχάριστα ιδίως για τα παιδιά, με ναρκωτικά και τόσα άλλα. Ένα «γιατί» γεμάτο αγωνία βγαίνει από τα κατάβαθα της ψυχής μας.

Η απάντηση που πρέπει να δοθεί είναι: «Προσοχή στο παιδί». Τα παιδιά ποθούν πραγματική και όχι παθολογική αγάπη. Κατανόηση, βοήθεια και πολλή συζήτηση. Σε κάθε πρόβλημά του θα πρέπει να μας έχει συμπαραστάτες και όχι επικριτές και συχνά κατακριτές. Με ηρεμία να μάθουμε πρώτα ν’ ακούμε και όχι να διατάζουμε. Μόνο έτσι θα κερδίσουμε την ψυχή του και πολύ χάδι.

Μα θα προβάλλουμε τη δικαιολογία: «είμαστε κουρασμένοι από το φορτίο της δύσκολης καθημερινότητάς μας. Δεν υπάρχει ελεύθερος χρόνος. Θα θυσιάσω τη ζωή μου για το παιδί;» Λόγια άσκεφτα και ανεύθυνα. Κι όμως το παιδί προέχει. Είναι ο κύριος ρυθμιστής της ζωής των γονιών του.

Ναι. Αν θέλουμε να φτιάξουμε τίμιους και σωστούς ανθρώπους θα πρέπει να πάρουμε τα ηνία στα χέρια μας και σαν αληθινοί, άφοβοι καπετάνιοι να οδηγήσουμε το παιδί μέσα από τις παγίδες που παραμονεύουν γύρω του, σε ήσυχο λιμάνι. Δεν πρέπει να ησυχάζουμε γιατί του εξασφαλίσαμε τροφή, ρούχα και αργότερα κάποια υλικά αγαθά.

Παράλληλα μ’ αυτά θα πρέπει να του μάθουμε να εκτιμά κάθε τι που του προσφέρουμε. Τα παιδιά απαιτούν αρκετά ίσως και περιττά πράγματα, διότι τους λείπει η κρίση και η λογική αξιολόγηση των επιθυμιών τους.

Οι γονείς δεν πρέπει να παρασύρονται από την υπερβολική αγάπη τους, αλλά να εξηγούν στα παιδιά τους γιατί μερικές επιθυμίες τους δεν μπορούν να ικανοποιηθούν. Στη ζωή δεν μπορεί να τα έχουμε όλα.

Η οικογένεια θα πρέπει να γίνει η εστία στην οποία θ’ αναζωπυρωθούν τα μεγάλα ιδανικά της φυλής μας και να διατηρηθούν οι παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμά μας. Μόνο έτσι οι γονείς θα φανούν αντάξιοι της τιμής που τους έδωσε ο Θεός να γίνουν συνδημιουργοί του. Η αγάπη τους θα μοιράζεται εξίσου σ’ όλα τα παιδιά, ώστε να μη δημιουργούνται μίση και ζήλεια μεταξύ τους.

Οι γονείς θα πρέπει να παρακολουθούν την πρόοδο των παιδιών τους και να συνεργάζονται με το σχολείο. Αν κάποια στιγμή το παιδί παραπονεθεί για τον δάσκαλό του, οι γονείς οφείλουν να ψάξουν να βρουν την αιτία και όχι βιαστικά να καταφέρονται εναντίον του δασκάλου, διότι το παιδί παίρνει θάρρος και δεν σέβεται τον δάσκαλο/-α.

Και ο δάσκαλος/-α θα πρέπει να ξέρει πως όταν μιλήσει στην καρδιά του παιδιού, αυτό είναι ανεκτίμητο κέρδος για τον ίδιο. Το παιδί παίρνοντας θάρρος μπορεί να γίνει αυταρχικό και ανυπάκουο, εις βάρος της τάξης. Μέσα στα καθήκοντα των γονιών έχοντας υπ’ όψιν τη ρήση του Θεού: «Άφετε τα παιδία ελθείν προς με» από μικρά με αβίαστο τρόπο θα τα κάνουν ν’ αγαπήσουν την εκκλησία.

Όταν οι γονείς εκκλησιάζονται και το παιδί θ’ αποκτήσει αυτή την καλή συνήθεια. Να του μάθει μια προσευχούλα, το σημείο του σταυρού και σιγά-σιγά κάθε τι το θρησκευτικό. Κάτω από τον θόλο της εκκλησίας, το παιδί οδηγούμενο από το χέρι των γονιών του θα φωτιστεί η αγνή ψυχή του. Εκεί θα βρει γαλήνη κι ανακούφιση.

Η θρησκεία απαλλαγμένη από φανατισμούς και φαρισαϊσμούς μέσα στην άνυδρη έρημο της ζωής ο ταλαίπωρος διαβάτης, δροσίζεται, ξαποσταίνει και συνεχίζει τον ανηφορικό δρόμο του.

Ο Χριστός με την ανοιχτή αγκαλιά Του, αγκαλιάζει κάθε άνθρωπο και του δίνει δύναμη να συνεχίσει τον τίμιο δρόμο του που οδηγεί στην ανάσταση και λύτρωση της ψυχής.

Η γλυκιά μορφή της Παναγίας, δυναμώνει κάθε μητέρα στο δύσκολο και θεάρεστο έργο της ανατροφής των παιδιών. Μητέρες σαν την Εμμέλεια, Νόνα και Ανθούσα που ανέθρεψαν τους Τρεις Φωστήρες της Οικουμένης, Βασίλειο τον Μέγα, Ιωάννη τον Χρυσόστομο και τον Μέγα Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό, θα πρέπει να γίνουν φωτεινά παραδείγματα για κάθε μία από μας.

Κι εσείς, αγαπητοί γιαγιάδες και παππούδες, μπορεί να βοηθήσετε με τον δικό σας τρόπο στην ανατροφή των εγγονιών σας. Η πείρα και η αγάπη σας θα κάνει θαύματα μια και το λέει και ο κόσμος: «Των παιδιών μου το παιδί, δυο φορές παιδί μου». Πιο επιτακτική είναι η παρουσία σας στη δύσκολη για όλους μας εποχή. Πολλά προβλήματα μαζεύονται και σκοτεινιάζουν την οικογένεια.

Όλα, όμως, αυτά ξεπερνιούνται με την προσευχή. Πάντα ο Θεός δίνει την πρέπουσα λύση προς το συμφέρον της ψυχής μας. Στη δύναμη της προσευχής οφείλεται και η αλλαγή του χαρακτήρα του Ιερού Αυγουστίνου που αναδείχθηκε ως ένας από τους σπουδαίους Πατέρες της Εκκλησίας. Ναι, οφείλεται στην εγκάρδια προσευχή της μητέρας του.

Τελειώνοντας, θέλω να ευχαριστήσω όλους τους γονείς που με αγάπη και πίστη στον Θεό προσπαθούν μ’ όλες τους τις δυνάμεις να δημιουργήσουν παιδιά με ήθος, ώστε ν’ αποβούν οι αυριανοί εκλεκτοί πολίτες της όμορφης, ξακουστής Ελλάδας μας.