Μ. Καρίκη: Zώντας καθημερινά με έντονο στρες

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η
Μαρία Καρίκη
Ψυχολόγος, Msc

Το άγχος, το συναντάμε αρκετά νωρίς στη ζωή μας: στις πρώτες εξελικτικές προκλήσεις, στις πρώτες πιέσεις, αβεβαιότητες, αξιολογήσεις, αλλά και ως αντίδραση απέναντι σε δύσκολα γεγονότα, καταστάσεις ή δυσάρεστα απρόοπτα. Αρχικά, βιώνεται ως μια συναισθηματική απάντηση σε κάτι που έχει προηγηθεί και μας έχει αναστατώσει ή ανησυχήσει. Κάτι, δηλαδή, το έχει προκαλέσει αυτό το συναίσθημα και αφού περάσει λίγος καιρός, νιώθουμε να ξεθυμαίνει. Μέχρι που θα έρθει ένα επόμενο κύμα άγχους πάλι με αφορμή ή αιτία κάτι καινούριο.

Το συναίσθημα του άγχους είναι αναπόφευκτο ως έναν βαθμό, καθώς αλληλεπιδράμε με μια συνεχώς μεταβαλλόμενη εξωτερική πραγματικότητα. Το ζήτημα είναι να παραμένει σε ένα ήπιο επίπεδο και να είναι διαχειρίσιμο. Οι δυσκολίες αρχίζουν όταν το άγχος κάνει την εμφάνισή του όλο και πιο συχνά στη ζωή μας και σε μεγέθη που είναι τοξικά και επιζήμια για το άτομο.

Όταν το άγχος γίνεται σχεδόν καθημερινό και έντονο, τότε το πιο πιθανό είναι ο άνθρωπος που το βιώνει κατά αυτό τον τρόπο να είναι από τη «φύση» του αγχώδης. Αυτό σημαίνει ότι, υπάρχει μια προδιάθεση να επεξεργάζεται τα όσα σκέφτεται και τα όσα του συμβαίνουν με έναν υπεραναλυτικό, υπερβολικά συναισθηματικό τρόπο. Φυσικά, μπορεί να έπαιξε ρόλο στην ενίσχυση αυτής της προδιάθεσης το πώς μεγάλωσε στην οικογένειά του. Αν, δηλαδή, υπήρχε κάποιο μέλος της οικογένειας που και εκείνο μιλούσε, συμπεριφερόταν ή αντιδρούσε με έναν αρκετά συναισθηματικό και αγχώδη τρόπο. Μεγαλώνοντας, κανείς αρχίζει και έχει ολοένα και περισσότερη επίγνωση του εαυτού του, αναγνωρίζοντας πόσο επιρρεπής και ευάλωτος μπορεί να είναι στο άγχος.

Αυτό που πρέπει όλοι να γνωρίζουμε είναι ότι το στρες πριν γίνει συναίσθημα και σωματική αντίδραση ξεκινάει ως σκέψη. Πάντα υπάρχουν κάποιες αρνητικές σκέψεις που πυροδοτούν όλη την υπόλοιπη αντίδραση. Εκεί είναι που χρειάζεται αρχικά να εστιάσει κανείς.

Ο τρόπος που σκέφτεται! Αν κάποιος πραγματικά επιθυμεί να παρέμβει στο άγχος του και να μάθει να το διαχειρίζεται, θα πρέπει να διερευνήσει, να αποκωδικοποιήσει και να κατανοήσει σε βάθος το πώς σκέφτεται. Πρόκειται για έναν μαθημένο τρόπο σκέψης. Κάποτε, κάποιος ή κάποια γεγονότα ή συνθήκες μας έκαναν, μας έμαθαν να σκεφτόμαστε με τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Μέσα από τα χρόνια και τη συνεχή επανάληψη έχει γίνει πια ο κυρίαρχος, εδραιωμένος, αυτοματοποιημένος τρόπος σκέψης. Στόχος είναι να «σπάσουμε» αυτό το αυτοματοποιημένο γνωσιακό σύστημα για να απελευθερωθούμε από τον φαύλο κύκλο των σκέψεών μας.

Tο έντονο άγχος καταφέρνει να τρομάζει τους ανθρώπους. Τους δημιουργεί μονίμως ένταση και μια αίσθηση σύγχυσης, υπερδιέγερσης και αβεβαιότητας. Τους αποδυναμώνει και τους κάνει να νιώθουν ανήμποροι και φοβισμένοι. Όλα γύρω τους μοιάζουν δύσκολα και ίσως και απειλητικά. Προτιμούν να αποφεύγουν οτιδήποτε μπορεί να τους κάνει να νιώσουν ανασφάλεια και δεν τους αρέσουν οι αλλαγές. Καταφεύγουν στο οικείο, στο συνηθισμένο. Ενώ γνωρίζουν ότι δεν περνούν καλά μέσα σε όλο αυτό, πείθουν τον εαυτό τους ότι δεν μπορούν να κάνουν κάτι. Είτε προσπαθούν να το αποδεχτούν, είτε απλά κλείνονται πολύ στον εαυτό τους και καταλήγουν να είναι παθητικοί θεατές της ίδιας τους της ζωής. Ώσπου, βέβαια, να κάνουν την εμφάνισή τους τα πρώτα ψυχοσωματικά συμπτώματα και οι πρώτες κρίσεις πανικού...

Μετά τη σωματοποίηση του συσσωρευμένου άγχους, όλα αλλάζουν. Το άτομο συνειδητοποιεί, ότι τα πράγματα χειροτερεύουν και ότι δεν μπορεί να ζει έτσι άλλο πια. Ο φόβος, η κούραση και η αγανάκτηση οδηγεί στην αναζήτηση θεραπείας. Μιλώντας τότε με τους ειδικούς αντιλαμβάνεται καλύτερα και σε βάθος πώς δημιουργήθηκε αυτό το άγχος, από που πηγάζει, πόσο καιρό πριν, πόσα σημάδια έχει προσπεράσει, πόσα άλλα έχει βάλει «κάτω από το χαλί» και πόσο εγκλωβισμένο είναι μέσα στις αρνητικές, συναισθηματικές του σκέψεις. Στη συνέχεια καταλαβαίνει, ότι δεν είναι μόνο οι τεχνικές διαχείρισης του άγχους στις οποίες πρέπει να εκπαιδευτεί, αλλά ότι χρειάζεται μια ριζικότερη αλλαγή, που έχει να κάνει με τη γενικότερη στάση του απέναντι στη ζωή.

Πρόκειται για την αναζήτηση και τη συνεχή καλλιέργεια μιας anti-stress νοοτροπίας που θα τον βοηθήσει να σκέφτεται και να ζει με έναν πολύ διαφορετικό ως τώρα τρόπο. Αυτό θα συμβεί όταν θα δούμε τον εαυτό μας ως μια ολότητα που έχει πολλαπλές ανάγκες, με βασικότερη εκείνη της διατήρησης της εσωτερικής ισορροπίας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τον καθένα. Δεν είναι, λοιπόν, μόνο οι στόχοι, οι επιδιώξεις, οι κατακτήσεις, οι επιθυμίες για επίτευξη και ανέλιξη, αλλά και η διασφάλιση μιας ποιότητας ζωής που θα μας κρατάει ήρεμους, αποσυμπιεσμένους και χαρούμενους, επιτρέποντάς μας να έχουμε μια υγιή σχέση και επαφή με τον εαυτό μας και το σώμα μας...

Το πραγματικό αντίδοτο στο έντονο άγχος είναι να παραμείνουμε όσο πιο κοντά στον εαυτό μας γίνεται, ακούγοντας κάθε φορά την ανατροφοδότηση που μας δίνει: αν είναι ικανοποιημένος ή όχι με τη ζωή που ζούμε..! Σε αυτή την ανατροφοδότηση βρίσκονται όλες οι απαντήσεις, αλλά και οι λύσεις που ψάχνουμε. Κι όχι μόνο για το άγχος...