Άγχος: αναζητώντας τις πηγές

Μαρία Καρίκη

Το άγχος υπάρχει πια για τα καλά στη ζωή μας. Ακόμη, και όσοι ισχυρίζονται ότι δεν είναι αγχώδεις, θα έρθει μια στιγμή στη ζωή τους (ή και παραπάνω) που θα νιώσουν την πίεση, την ανησυχία ή την αγωνία για κάτι.

Στη σύγχρονη εποχή, με τις τόσες απαιτήσεις, υποχρεώσεις, προθεσμίες και τη μεγάλη ανταγωνιστικότητα, οι άνθρωποι «βαραίνουν» σταδιακά μπροστά σε όσα καλούνται να κατακτήσουν και να διεκπεραιώσουν. Και κάπως, έτσι, μετά από διάφορα που συσσωρεύονται και στοιβάζονται, αρχίζουν να γίνονται όλο και πιο εμφανή τα πρώτα σημάδια του άγχους.

Το άτομο αντιλαμβάνεται αλλαγές που του συμβαίνουν αργά, σταδιακά ή και απότομα μερικές φορές. Μια συνεχόμενη, «ανεξήγητη» αίσθηση κόπωσης, δυσκολίες στον ύπνο ή /και στην όρεξη για φαγητό, αδυναμία συγκέντρωσης, κενά μνήμης, διάφορα ψυχοσυναισθηματικά συμπτώματα που επιμένουν και επαναλαμβάνονται, συναισθηματικές διακυμάνσεις, εμφάνιση φοβιών, τάσεις απομόνωσης και απόσυρσης ή αντίθετα υπερέντασης που διοχετεύεται σε υπερβολικές δραστηριότητες έξω από το σπίτι, ευερεθιστότητα, αναβλητικότητα, αποφευκτικές συμπεριφορές, αρνήσεις, αντιστάσεις, μελαγχολία, θλίψη, διαφυγή σε «εξαρτητικές» επιλογές (και πολλά άλλα).

Κάθε άνθρωπος, κατά βάθος, γνωρίζει τι μπορεί να ευθύνεται για τη δυσλειτουργικότητά του.

Η σωματοποίηση του άγχους είναι ένα στάδιο που εκδηλώνεται αφού αντέξουμε και αφού ανεχτούμε για ένα παρατεταμένο διάστημα «κάτι»που μας πιέζει και μας καταπιέζει. Η ψυχική ανθεκτικότητα, που όλοι έχουμε, μας προστατεύει μέχρι κάποιο σημείο.

Ωστόσο, όταν ξεπερνιούνται τα όρια της ανοχής και διαταράσσεται η ισορροπία του ψυχισμού, τότε εμφανίζονται οι συνέπειες. Είναι ο μόνος τρόπος για να συνειδητοποιήσουμε ότι ενδεχομένως ήρθε η ώρα για αποφάσεις και αλλαγές και ότι δεν μπορούμε να δικαιολογούμε, να εθελοτυφλούμε ή να αναβάλλουμε άλλο.

Οι πηγές του άγχους μπορεί να είναι εσωτερικές ή εξωτερικές ή και ένας συνδυασμός.
Οι εσωτερικές πηγές έχουν να κάνουν με την ιδιοσυγκρασία και την προσωπικότητά μας. Αφορούν στον τρόπο που σκεφτόμαστε και στο πώς ερμηνεύουμε την κάθε εμπειρία και το κάθε ερέθισμα.

Αν υπεραναλύουμε, αν τα παίρνουμε όλα στα σοβαρά, τοις μετρητοίς και προσωπικά, αν φτιάχνουμε συνεχώς τα πιο αρνητικά σενάρια στο μυαλό μας, αν άθελά μας υπερμεγεθύνουμε τα όσα μας συμβαίνουν, αν μας ανησυχούν υπέρμετρα τα τυχόν λάθη και τα σχόλια του κόσμου, τότε πιθανώς να ανήκουμε στην κατηγορία των αγχωδών ανθρώπων (το άγχος ως προδιάθεση). Αν συμβαίνουν διάφορα δύσκολα και σοβαρά στη ζωή μας, που χαρακτηρίζονται ως προκλήσεις και δοκιμασίες, είναι λογικό και αναμενόμενο κάποια στιγμή να «παρασυρθούμε» από το άγχος και να γίνει το κυρίαρχο συναίσθημα μέχρι να βρούμε μια λύση ή μια διέξοδο σχετικά με ό,τι μας απασχολεί (άγχος ως αντίδραση σε στρεσογόνα ερεθίσματα).

Όποια, όμως, και να είναι η εκδοχή προέλευσης του άγχους, το αποτέλεσμα είναι σχεδόν το ίδιο: δεν μπορούμε να απολαύσουμε τη ζωή. Δεν μπορούμε να είμαστε όσο ήρεμοι θα θέλαμε να είμαστε και να αισθανόμαστε την καθημερινότητα ως μια ευχάριστη εμπειρία (όχι ως ψυχοπιεστική συνθήκη). Οι αιτίες, οι αφορμές είναι κάπου εκεί έξω. Ο τρόπος που σκεφτόμαστε και ο τρόπος που ζούμε θα μας βοηθήσει να εντοπίσουμε τις πηγές τους άγχους μας: θέματα υγείας, σχέσεις, επαγγελματικά, οικονομικά, αδιέξοδα, λιμνάσεις.

Όλα όσα είναι γύρω μας οφείλουμε να τα φιλτράρουμε. Όχι για να τα απορρίψουμε απαραίτητα, αλλά καταρχήν για να εντοπίσουμε τι πρέπει να αλλάξουμε, να διορθώσουμε, να αυξήσουμε, να μειώσουμε και στη συνέχεια τι να κρατήσουμε και τι όχι. Μία τέτοια συνάντηση με τον εαυτό μας θα είναι αναπόφευκτη. Έτσι κι αλλιώς, κάθε τόσο στη ζωή μας ενδείκνυται να κάνουμε τον απολογισμό μας και τις εκκαθαρίσεις μας. Δεν χρειάζεται να συντηρούμε και να διαιωνίζουμε οτιδήποτε δεν μας ευχαριστεί πια ή έχει καταντήσει να είναι τοξικό ή νοσηρό για εμάς και τη ζωή μας.

Η καλλιέργεια μιας αντι-στρες νοοτροπίας είναι η προσέγγιση καταρχήν που θα μας κάνει να αισθανθούμε καλύτερα! Χρειάζεται να αναγνωρίσουμε τις αγχώδεις (συναισθηματικές) μας σκέψεις και να εκπαιδευτούμε στο να τις αμφισβητούμε, αλλά και να κυριαρχούμε εμείς σε αυτές μέσα από εωτερικούς αντιλόγους και συμπεριφορικές πρακτικές.

Δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από το άγχος, αν δεν μάθουμε πώς να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε υπό το πρίσμα της ανασφάλειας, της αμφιβολίας και της καταστροφής. Καμία (αγχώδης) εξωτερική πηγή δεν θα μπορέσει να είναι ισοπεδωτική, αν ο ίδιος ο άνθρωπος αναγνωρίσει τις διαστρεβλωτικές συναισθηματικές του σκέψεις και οχυρωθεί εναντίον τους.

«Εχθρός», επομένως, δεν είναι το άγχος από μόνο του (ως συναίσθημα), αλλά το «μυαλό» που το γεννά και το ανατροφοδοτεί όλο και πιο πολύ, δίνοντάς του διαστάσεις κυριαρχίας και εξουσίας πάνω μας ψυχικά, συναισθηματικά, πνευματικά και βιοχημικά...!