Τα μαράσια: Οι ελληνικές ροδίτικες γειτονιές που μαραζώνουν
ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΚΕ 7374 ΦΟΡΕΣ
«Κίνηση» πολιτών για την πεζοδρόμησή τους αναδεικνύεται από την εκδήλωση της Yπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων για το μαρασιώτικο σπίτι
Τα μαράσια, οι ελληνικές ροδίτικες γειτονιές, χαρακτηρισμένα ιστορικοί τόποι πια, που μαζί με την Παλιά Πόλη θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη «βιτρίνα» της Ρόδου, μαραζώνουν εδώ και χρόνια αλλά τον καιρό της πανδημίας φαίνεται να δημιουργείται ένα «κίνημα» από κατοίκους, που ζητούν την πεζοδρόμησή τους και με μπροστάρη την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Δωδεκανήσου, έχουν ως στόχο αφενός τη διατήρηση και την ανάδειξή τους, και αφετέρου την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής όσων... επιμένουν να ζουν εκεί, μια και τα τελευταία χρόνια έχει υποβαθμιστεί αρκετά.
Το παραπάνω φαίνεται ότι σηματοδοτεί η εκδήλωση που πραγματοποίησε το περασμένο Σαββατοκύριακο (24 και 25 Σεπτεμβρίου) η υπηρεσία, συμμετέχοντας στις εκδηλώσεις για τις Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2022, με τίτλο «Ανοικτή Πόρτα: το ροδίτικο μαρασιώτικο σπίτι».
Στην οδό Αργύρη Θεοχάρη 26, στο μαράσι του Αγίου Γεωργίου Άνω, λοιπόν, το εντυπωσιακό είναι ότι αυτή η εκδήλωση συγκέντρωσε ανέλπιστα πολύ κόσμο. Μάλιστα, το Σάββατο το επισκέφθηκαν περί τα εκατό άτομα, ενώ την Κυριακή πάνω από διακόσια!
Αυτό από μόνο του καταδεικνύει το ενδιαφέρον που υπάρχει για την ιστορία της πόλης στις περιοχές όπου παραδοσιακά έμεναν Ροδίτες, αλλά ταυτόχρονα και τη «δίψα» των κατοίκων να μάθουν για την ιστορία που «κουβαλούν» οι γειτονιές τους, τα σπίτια τους.
Μεγαλύτεροι αλλά και παιδιά, περιηγήθηκαν στην αυλή του μαρασιώτικου σπιτιού, η οποία έχει διατηρηθεί στην πρωταρχική της μορφή και είχαν την ευκαιρία να μπουν σε ένα δωμάτιό του (σ.σ. που ήταν ανοιχτό για το κοινό) αλλά και να παρακολουθήσουν το υπέροχο ενημερωτικό βίντεο που ετοίμασε η υπηρεσία.
«Οικοδεσπότες» ήταν, βέβαια, τα στελέχη της υπηρεσίας, παρουσία και τις δύο ημέρες του προϊσταμένου της κ. Γιώργου Ντέλλα και της προϊσταμένης του Τμήματος Μελετών και Έργων, αρχιτέκτονα, κας Κατερίνας Ντέλλα. Το «παρών» έδωσαν, μεταξύ άλλων, ο αντιδήμαρχος Πολιτιστικών Μνημείων και Υπηρεσίας Δόμησης κ. Στέφανος Δράκος, ο αντιδήμαρχος Τύπου και Επικοινωνίας κ. Κώστας Ταρασλιάς, η επί χρόνια διευθύντρια στη Διεύθυνση Μεσαιωνικής Πόλης κ. Άννα Παρασκευοπούλου κ.α.
Ποια είναι τα μαράσια της Ρόδου
Όπως εξηγεί η κ. Ντέλλα, τα μαράσια υπήρχαν, σίγουρα και από την περίοδο της ιπποτοκρατίας που έχουμε την οργάνωση της στοιχισμένης πόλης, της Παλιάς Πόλης, καθώς υπήρχαν και πυρήνες εκτός τειχών και αγροτικές κατοικίες.
Ύστερα, όμως, από την άλωση το 1522 από τους Οθωμανούς, μετά από κάποια χρόνια, όχι από την αρχή, επειδή δημιουργήθηκαν ταραχές και στασίασαν οι Έλληνες και προσπάθησαν να διώξουν τους Τούρκους, τους έβγαλαν από την Παλιά Πόλη τους κατοίκους και έβαλαν εποίκους εκεί, Οθωμανούς. Άφησαν μόνο τους Εβραίους.
Γι’ αυτό υπήρχε η μουσουλμανική και η εβραϊκή συνοικία. Οι Έλληνες, λοιπόν, μεταφέρθηκαν και έχτισαν οκτώ προάστια, οκτώ γειτονιές ακτινωτά διατεταγμένες γύρω από την Παλιά Πόλη, τα γνωστά «μαράσια».
Και συνεχίζει: «Εκεί οργανώθηκαν οι Έλληνες. Είναι οι περιοχές που υπάρχει ελληνική ψυχή από πάντα, ας πούμε, στη Ρόδο, οι Ροδίτες. Στην Παλιά Πόλη μπήκαν μετά Έλληνες, όταν έφυγαν πια οι Τούρκοι, μετά το 1912 και οι Εβραίοι εκδιώχθηκαν βέβαια από εκεί, αλλοιώθηκε… είναι μια άλλη ιστορία η Παλιά Πόλη. Τα μαράσια, όμως, ήταν πάντα ροδίτικα».
Όσο για τα κτίσματα που σώζονται σήμερα στα μαράσια, δεν γνωρίζουν ακριβώς από πότε χρονολογούνται. Όπως λέει η κ. Ντέλλα, μπορεί και από τον 17ο αιώνα. Μετά το 1530-1540 κατοικήθηκαν, αλλά δεν ξέρουμε τι σώζεται από τα πρώτα σπίτια. Η πλειοψηφία τους είναι του 18ου και 19ου αιώνα, όπως και οι εκκλησίες.
Αναφέρει, μεταξύ άλλων, η κ. Χρυσάνθη Ζουρούδη (πηγή: marasia.gr): «Τα μαράσια ήταν αρχικά επτά στον αριθμό, βρίσκονταν νότια της Μεσαιωνικής Πόλης και ήταν τα ακόλουθα: οι Αγ. Ανάργυροι, ο Αγ. Ιωάννης, η Αγ. Αναστασία, η Μητρόπολη, ο Αγ. Γεώργιος (ο κάτω), ο Αγ. Νικόλαος, ο Αγ. Γεώργιος (ο καμένος).
Βασιζόμενα στο ιπποδάμειο σύστημα των ελληνιστικών χρόνων, κάθε μαράσι αποτέλεσε έναν ανεξάρτητο οικισμό, με στενά σοκάκια και πυκνή δόμηση. Η χάραξη ακολούθησε τη μορφή των μεσαιωνικών προτύπων των αστικών κέντρων. Τα κτίσματα διατάσσονταν γραμμικά κατά μήκος κύριου άξονα, ο οποίος στις περισσότερες περιπτώσεις συνδεόταν με μία πύλη της Μεσαιωνικής Πόλης.
Όπως σε όλες σχεδόν τις τότε κοινωνίες, κεντρικός πυρήνας ήταν η εκκλησία, της οποίας ο αυλόγυρος αποτελούσε και την «πλατεία» του οικισμού, εξού και το όνομά του. Μεταξύ των οικισμών – προαστίων υπήρχαν διάσπαρτες κατοικίες Τούρκων αξιωματικών, ώστε να υπάρχει ο έλεγχος της περιοχής.
Κατά τον 18ο αιώνα χτίστηκε το όγδοο, το Νέο Μαράσι ή Νεοχώρι (Νεοχώριον), στο βόρειο άκρο του νησιού.
Το Νεοχώρι γρήγορα ξεχώρισε από τα άλλα μαράσια, όχι μόνο λόγω της προνομιακής του θέσης στο νησί, αλλά γιατί αποτελούσε το κοσμικότερο προάστιο της Ρόδου καθώς εκεί χτίστηκαν τα προξενεία, τα δημόσια κτήρια και τα ξενοδοχεία.
Το ροδίτικο μαρασιώτικο σπίτι
Πρόκειται για ιστορική - διατηρητέα οικία του ελληνικού Δημοσίου. Λέει η κ. Ντέλλα για την αφορμή της εκδήλωσης: «Το έναυσμα δόθηκε από την εντύπωση που μας προξένησε αυτό το κτήριο όταν άδειασε. Δηλαδή, ήταν εδώ και χρόνια ιδιοκτησία της υπηρεσίας, από το 1949, δεν έχει δεχθεί επεμβάσεις γιατί έχει περάσει στο υπουργείο Πολιτισμού και κατοικούσαν όμως φτωχοί άνθρωποι μέσα, υπήρχαν κάτοικοι.
Αυτό το κτήριο, απ’ ό,τι μάθαμε-γιατί, με την ευκαιρία αυτής της εκδήλωσης μάθαμε πολλά πράγματα από επισκέπτες που το γνώριζαν το κτήριο, γείτονες, ανθρώπους που σαν παιδιά παίζανε μέσα στους μεγάλους χώρους της αυλής κτλ.-όταν είχε περάσει αυτό το κτήριο στη Μητρόπολη και μετά στο υπουργείο Πολιτισμού-δεν ξέρουμε πώς ακριβώς, θέλουμε να κάνουμε έρευνα.
Είμαστε στην αρχή όλης αυτής της αποκατάστασης και της μελέτης αυτού του κτηρίου που θα ξεκινήσει, και πιστεύω ότι θα μας βγάλει πολύ ενδιαφέροντα πράγματα στην πορεία».
Και συνεχίζει: «Γι’ αυτό ακριβώς κάναμε και την εκδήλωση αυτή. Δηλαδή, είναι ένα κτήριο που άδειασε στις αρχές του 2021, πέθανε η τελευταία κάτοικος, μπήκαμε μέσα, το υποστυλώσαμε λίγο, είδαμε ότι έχει προβλήματα -όπως είδατε οι δύο χώροι δεν ανοίγουν, έχουμε κάνει κάποια μελέτη, αποτυπώσεις- υπήρχαν και κάποιες παλαιότερες αποτυπώσεις που είχε κάνει ο κ. Γιώργος Καρυδάκης που ήταν προϊστάμενος πολλά χρόνια στην υπηρεσία και κάτοικος εδώ στην περιοχή και το γνώριζε. Είναι μία μεγάλη επιθυμία του να φτιαχτεί αυτό το κτήριο.
Έχουμε βρει κάποια χρήματα τώρα μέσω του τακτικού προϋπολογισμού του υπουργείου, 70 χιλιάδες ευρώ, θα αναθέσουμε άμεσα κάποια πρώτα μέτρα.
Δηλαδή, όπως βλέπετε, είναι ανοιχτό στη γειτονιά, μπορεί οποιοσδήποτε να το καταπατήσει, να κτίσουμε τον τοίχο που έχει γκρεμιστεί, να βάλουμε μία καινούργια πόρτα, να λύσουμε το πρόβλημα με το αποχετευτικό που μυρίζει ο βόθρος κτλ., να υποστυλώσουμε…
Ευτυχώς, η στεγάνωση έχει γίνει πρόσφατα, δεν μπαίνουν νερά, να κάνουμε καθαρισμούς και στερέωση των ξυλόγλυπτων και μελέτη».
Μάλιστα, σύμφωνα με την ίδια, το κτήριο έχει έναν κτηριακό διάκοσμο πάρα πολύ ενδιαφέρον, «δηλαδή αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί πραγματικά με τον σεβασμό που χρειάζεται, ώστε να μην καταστραφούν, να μη χαθούν, στοιχεία και ευτυχώς είναι άθικτο.
Πραγματικά, έχει διατηρήσει τα πάντα», λέει χαρακτηριστικά και αναφέρει, ακόμη, ότι το σπίτι έχει την τυπική διάταξη: στον αύλειο χώρο είναι η «ανεμαντλία» με τη στέρνα, το πηγάδι δηλαδή, το οποίο είχε ένα τόξο και είχε φτερωτή που γύριζε με τον άνεμο και αυτός ήτανε το «κηπούλι» που λέμε, δηλαδή ανταποκρίνεται σε μία ημιαγροτική διάταξη.
«Επιχειρησιακό κέντρο» για τη διάσωση των μαρασιών!
Η εκκλησία προστατεύει τα μαράσια που είναι κηρυγμένα ιστορικοί τόποι, εκτός από το Νιοχώρι, από το 2000 περίπου, λέει η κ. Ντέλλα. Η υπηρεσία επεμβαίνει κυρίως προστατεύοντας. Δηλαδή, για να γίνει οποιαδήποτε επέμβαση στα κτήρια αυτά ή καινούργιες κατασκευές κτλ., πρέπει να εγκριθούν από την υπηρεσία και μόνο σ’ αυτή την περίπτωση μπορεί να κάνει κανείς αποκατάσταση ενός παλιού σπιτιού καθώς αυτό ανήκει στο Δημόσιο.
Σύμφωνα με τον κ. Ντέλλα, οι ιδιώτες που έχουν αυτά τα σπίτια, για τη διάσωση και την επισκευή τους, έχουν πολύ περισσότερα κίνητρα όσο περνάει ο καιρός, γιατί πολύς κόσμος θέλει να τα αναστηλώσει. Στα μαράσια, όμως, υπάρχουν πάρα πολλά καινούργια κτήρια, που έγιναν πριν κηρυχθούν ιστορικοί τόποι, όμως υπάρχουν και πάρα πολλά παλιά τα οποία στόχος είναι να διατηρηθούν.
Μάλιστα, όπως λέει η κ. Ντέλλα, τώρα τελευταία τα φτιάχνουν πάρα πολύ, δηλαδή υπάρχει μία κινητικότητα και θα μπορούσε να γίνει και ένας Σύλλογος για τα μαράσια. «Είναι καλή στιγμή πιστεύω για να βοηθήσει και εμάς σαν υπηρεσία», λέει ακόμη και συμπληρώνει ότι η διαδικασία για να πάρει κάποιος την άδεια για ανακαίνιση είναι εύκολη.
Δεν είναι, δηλαδή, όπως στην Παλιά Πόλη, καθώς οι άδειες γίνονται από εδώ, ωστόσο δεν παύει να είναι… δημόσιο.
Σχετικά με την πρωτοβουλία πολιτών τα τελευταία χρόνια, ο προϊστάμενος της υπηρεσίας λέει ότι είναι καλοδεχούμενες τέτοιες κινήσεις από την υπηρεσία, για να προστατεύσουν τον οικισμό τους, τη γειτονιά τους και τους δρόμους τους. Όπως λέει η κ. Ντέλλα: «Εμείς πάντα θα είμαστε κοντά σε τέτοιες κινήσεις ως υπηρεσία».
Μάλιστα, το μαρασιώτικο σπίτι, όταν ολοκληρωθούν οι διαδικασίες, όπως λέει η ίδια, σκέφτονται να γίνει κάτι που θα έχει σχέση με πολιτισμό και εκπαίδευση, πιθανώς να λειτουργήσει και ως ένας χώρος επαφής της υπηρεσίας με τους πολίτες.
Για παράδειγμα, να ενημερώνονται σ’ αυτό για το πώς πρέπει να φτιάξουν το σπίτι τους. Εκτός, δηλαδή, του ότι θα υπάρχει το ιστορικό κομμάτι και θα μπορούν να γίνονται κάποιες εκπαιδευτικές δράσεις και εκδηλώσεις -γιατί έχει χώρους το σπίτι- δεν το έχουν προσδιορίσει εκατό τοις εκατό, αλλά στόχος είναι «να είναι ένας χώρος επαφής της υπηρεσίας με τους πολίτες».
Κατά κάποιο τρόπο να φιλοξενείται εκεί ένα παράρτημα της υπηρεσίας που να μπορούν να απευθύνονται οι ενδιαφερόμενοι πολίτες, να βρίσκονται εκεί στελέχη της υπηρεσίας όπου θα τους δίνουν πληροφορίες για πώς θα πρέπει να φτιάξουν τους σοβάδες, τα ξυλόγλυπτα κτλ., τους λόγους για τους οποίους αξίζει να τα διατηρήσουν, επίσης να βλέπουν και στο μαρασιώτικο σπίτι, υποδειγματικά, κάπως αποκατεστημένα κάποια τμήματα «και να υπάρχει μία αλληλεπίδραση και ανταλλαγή απόψεων και να μην είμαστε στα γραφεία απρόσωπα», όπως λέει χαρακτηριστικά.
Και όλο αυτό προς την κατεύθυνση να διατηρηθεί το ιστορικό στοιχείο στην πόλη αφού «είναι ευτύχημα που υπάρχει αυτός ο χώρος που έχει όλη την ιστορία κλεισμένη μέσα του», είπε ακόμη. Να χρησιμοποιηθεί, δηλαδή, το μαρασιώτικο σπίτι για να στηθεί ένα μικρό… «επιχειρησιακό κέντρο» για τη διάσωση και επισκευή των σπιτιών στα μαράσια, αλλά ταυτόχρονα να έχει και το χαρακτήρα μουσείου, όχι, όμως, με την παραδοσιακή έννοια.
«Λέμε ναι στην αναβάθμιση των Μαρασιών»
Εν τω μεταξύ, τον τελευταίο χρόνο έχει αρχίσει να υπάρχει μία κινητικότητα από πολίτες που διαμένουν στα μαράσια με στόχο την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής τους, αρχής γενομένης από την πεζοδρόμηση ή τον χαρακτηρισμό οδών ως ήπιας κυκλοφορίας.
Μάλιστα, για την πρόταση αυτή, που έχει κατατεθεί στον δήμο Ρόδου, συγκεντρώνονται υπογραφές που, μέχρι στιγμής, υπερβαίνουν τις εκατό. Στο marasia.gr φιλοξενείται η πρόταση αυτή, η οποία συμπεριλαμβανόταν και στο ενημερωτικό υλικό της εκδήλωσης.
Αναφέρει μεταξύ άλλων:
«Τα μαράσια έχουν τη θέση και τη δύναμη να αναδειχθούν και να αποτελέσουν, μαζί με την Παλιά Πόλη, βιτρίνα της ιστορίας του νησιού. Εμείς οι μαρασιώτες μαζί με τη συνδρομή του δήμου Ρόδου και της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων αναλαμβάνουμε το βαρύ έργο της ανάδειξης των παραδοσιακών αυτών συνοικιών και της υποστήριξης της αναστήλωσης και ανακαίνισης των κτηρίων της περιοχής.
«Λέμε ναι στην πεζοδρόμηση»
Τίποτα δεν είναι πιο επικίνδυνο και ενοχλητικό από τα φρενήρη μηχανάκια και ογκώδη αυτοκίνητα που πηγαινοέρχονται στα στενά σοκάκια των μαρασίων. Οι πεζοί αναγκάζονται να στριμώχνονται για να περάσουν τα αυτοκίνητα.
Οι αυλόπορτες παραμένουν πάντα κλειστές για να προστατεύσουν τα παιδιά από την απροσεξία των μοτοσικλετιστών που διαπερνούν με ταχύτητα τα σοκάκια. Τα ξύλινα παραδοσιακά παράθυρα των σπιτιών δεν αρκούν για να προστατεύσουν τα δωμάτια των σπιτιών από τις πειραγμένες εξατμίσεις των μοτοσυκλετών.
Η ποιότητα ζωής στα μαράσια υποφέρει, ο κόσμος που ζει εκεί αναζητά καλύτερες συνθήκες και όσοι σκέφτονται να μείνουν στα μαράσια τούς γυρνάνε την πλάτη.
Η πεζοδρόμηση της συνοικίας δεν σημαίνει αποκλεισμός της περιοχής από τα αυτοκίνητα…
Ήδη έχει κατατεθεί από τον Ιούνιο του 2021 η αίτηση πεζοδρόμησης των μαρασιών στον δήμο Ρόδου και συγκεκριμένα στη Διεύθυνση Πολεοδομικού Σχεδιασμού καθώς και τις Τεχνικές Υπηρεσίες. Η συνδρομή όλων των προοδευτικών πολιτών είναι επιτακτική για να επιτευχθεί η μετατροπή των συνοικιών σε πόλο έλξης με αναβαθμισμένο επίπεδο ζωής».
Η πρόταση που κατατέθηκε είναι η παρακάτω:
Σύμφωνα με το άρθρο 2 της υπουργικής απόφασης 52907/2009 ΦΕΚ 2621/Β/31-12-2009 του υπουργού περιβάλλοντος, ενέργειας και κλιματικής αλλαγής ορίζεται ότι το ελάχιστο πλάτος της ελεύθερης ζώνης όδευσης πεζών σε δημόσιες οδούς είναι τα 1,5 μέτρα.
Σύμφωνα με τον οδηγό σχεδιασμού «Σχεδιάζοντας για όλους» του ΥΠΕΧΩΔΕ κεφάλαιο 2 παράγραφος 1.2.4.4 προτείνεται η πεζοδρόμηση οδών πλάτους μικρότερου των 6 μέτρων.
Σύμφωνα με την ΥΥΠΟ/ΔΝΣΑΚ/113415/2862/26-01-2009 υπουργική απόφαση του υπουργού Πολιτισμού (ΦΕΚ 44ΑΑΠ/06-02-2009) τα μαράσια χαρακτηρίζονται ιστορικοί τόποι διότι αποτελούν οικιστική ενότητα στην οποία εντοπίζονται σημαντικά και αξιόλογα κτήρια, η προστασία των οποίων συμβάλλει αποφασιστικά στη διατήρηση της φυσιογνωμίας της εκτός των τειχών πόλης της Ρόδου, όπως αυτή εξελίχθηκε από την περίοδο της τουρκοκρατίας έως σήμερα.
Η διέλευση των αυτοκινήτων και μηχανών από την προαναφερθείσα περιοχή
α) στερεί από τους πεζούς το δικαίωμα της ελεύθερης και ασφαλούς όδευσης και
β) υποβαθμίζει την ιστορική αυτή περιοχή με την κυκλοφορία θορυβωδών δικύκλων.
Η ύπαρξη σχολικών συγκροτημάτων στις οδούς Χρυσοστόμου Σμύρνης, Δαμασκηνού και Βενετοκλέων επιβάλλει την ασφαλή κυκλοφορία των νεώτερων μαθητών.
Προτείνουμε και αιτούμαστε:
Α) Την πεζοδρόμηση των στενών οδών με πλάτος μικρότερο από 6 μέτρα στις περιοχές «μαράσια» της Ρόδου που ορίζεται από τις οδούς Βενετοκλέων − Μητροπόλεως −Πατρ. Αθηναγόρα − Κόδριγκτων − Δενδρινού – Μητροπόλεως − Ηρακλείου Κρήτης − Δ. Σολωμού − Αλέκου Παναγούλη − Στ. Καζούλη − Παλαιών Πατρών Γερμανού − Αγ. Αναστασίας − Βενετοκλέων όπως αυτή περιγράφεται στην ΥΥΠΟ/ΔΝΣΑΚ/113415/2862/26-01-2009 του υπουργού πολιτισμού. Ενδεικτικά αναφέρονται οι οδοί: Μητροπόλεως, Αθανασίου Διάκου, Κουρβουαζιέρ, Αγίας Αναστασίας, Παπαφλέσσα, Δραγατσανίου, Αλαμάνας, Μάρκου Μπότσαρη, Μυστρά
Β) Τον χαρακτηρισμό των οδών Χρυσοστόμου Σμύρνης, Δαμασκηνού (μεταξύ των οδών Χρυσοστόμου Σμύρνης και Μητροπόλεως) και Βενετοκλέων (μεταξύ τον οδών Αγίας Αναστασίας και Μητροπόλεως) ως οδών ήπιας κυκλοφορίας.
Ακολουθήστε τη Ροδιακή στο Google News
