Σελίδες Ιστορίας: Τα κρυπτογραφικά λεξικά του Προξενείου Ρόδου καταστράφηκαν-κάηκαν πριν από την 28η Οκτωβρίου 1940
ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΚΕ 1088 ΦΟΡΕΣ
Η περίπτωση του γιατρού Νικολάου Καραγιάννη
Γράφει και επιμελείται ο Κώστας ΤΣΑΛΑΧΟΥΡΗΣ
Στο Σημείωμα με αριθμό τέσσερα ο πρόξενος Γεώργιος Χριστοδούλου αναφέρεται στα Αρχεία και την επιπλοσκευή του Προξενείου Ρόδου και γράφει:
«…τα έπιπλα τα ανήκοντα εις το Ελληνικόν Δημόσιον και ων κατάλογος εύρητε εις το σχετικόν βιβλίον υλικού, το κατατεθειμένον εν τω μεγάλω χρηματοκιβωτίω του Β. Προξενείου Ρόδου, παρέμειναν εις το Προξενικόν κατάστημα κατά την αναχώρησίν μου, τη 27.11.1940. Ενοίκιον δια το Προξενικόν Κατάστημα είχε καταβληθή, ως γνωστόν, διά περίπου μίαν εισέτι εξαμηνίαν.
Κατά συνέπειαν, το ενοίκιον κατεβλήθη μόνον μέχρι του θέρους 1941. Συναφώς είχομεν μείνη σύμφωνοι με τον ιδιοκτήτην του Προξενικού Καταστήματος ομογενή κ. Σάββαν Παυλίδην, ότι εάν ο πόλεμος παρετείνετο πέραν της εποχής ταύτης και η Ελληνική Κυβέρνησις δεν ήτο εις θέσιν να καταβάλη πλέον το σχετικόν ενοίκιον, θα ηδύνατο να μετοικήση ο ίδιος εις την οικίαν του, εις τρόπον ώστε να αποφευχθή η κατάληψις ή η επίταξις αυτής υπό των Ιταλικών Αρχών.
Εν τοιαύτη περιπτώσει, τα ανήκοντα εις το Ελληνικόν Δημόσιον έπιπλα να συνεκεντρούντο εις τα δωμάτιο του κάτω ορόφου της αυτής οικίας, ο δε φύλαξ Φώτιος Φαρμακίδης θα εξηκολούθει, κατά τα διαμειφθέντα μεταξύ εμού και κ. Παυλίδη, κατοικών εις την οικίαν και έχων την φύλαξιν των ειρημένων επίπλων.
Τα Αρχεία μεταφέρθηκαν στην Αθήνα
»Όσον αφορά τα προξενικά Αρχεία, ταύτα δέον να διαιρεθούν εις δύο κατηγορίας. Και τα μεν εμπιστευτικά τοιαύτα μετεφέρθησαν εις Αθήνας, εις το καθ’ υμάς Β. Υπουργείον, ικανόν ήδη καιρόν προ της εισόδου της Ιταλίας εις τον πόλεμον. Εις το Β. Προξενείον είχε, μετά ταύτα, παραμείνη μικρόν μόνον τμήμα εμπιστευτικών Αρχείων, άτινα μετά των εμπιστευτικών πρωτοκόλλων και των κρυπτογραφικών λεξικών, κατεστράφησαν υπ’ εμού ολοσχερώς-εκάησαν-προ της 28ης Οκτωβρίου 1940.
»Την δευτέραν κατηγορίαν των αρχείων, απετέλει το μη εμπιστευτικόν τοιούτον, όπερ είχε ιστορικόν, αλλά και πρακτικόν ενδιαφέρον, διότι περιείχε ελαχίστους φακέλλους περί ιθαγενείας ιδιωτών, κληρονομικών υποθέσεων κ.λπ. από της εποχής καθ’ ην ιδρύθη εν Ρόδω Ελληνική Προξενική Αρχή μέχρι του 1940. Αγνοώ βεβαίως, κατά πόσον το τελευταίον τούτο Αρχείον διεσώθη, ή μη τυχόν και αυτό λόγω βομβαρδισμών ή άλλων αιτίων κατεστράφη εν όλω ή εν μέρος κατά τα έτη 1941-1945.
Πάντως όταν ανεχώρησα εκ Ρόδου, το περί ου πρόκειται Αρχείον, ήτο τοποθετημένον εις διαφόρους Αρχειοθήκας ευρισκομένας εις το γραφείον του γραφέως του Προξενείου. Το δωμάτιον τούτο εκλειδώθη κατά την αναχώρησίν μου και, τη παρουσία μου, εσφραγίσθη υπό των Ιταλικών Αρχών. Τα τελευταία μη εμπιστευτικά πρωτόκολλα, το βιβλίον υλικού του Προξενείου, τα Μητρώα Ελλήνων υπηκόων της προξενικής περιφερείας, τα λογιστικά βιβλία, ως και άλλα τινα σπουδαιότερα έγγραφα και βιβλία σχετιζόμενα προς το αρχείον τούτο, ετοποθετήθησαν, προ της αναχωρήσεώς μου εις το μεγαλύτερον χρηματοκιβώτιον, το ευρισκόμενον εις το γραφείον του προξένου, σφραγισθέν ωσαύτως υπό των ιταλικών αρχών. Την φύλαξιν δε γενικώς του Αρχείου, ως και των επίπλων, ανέλαβε ο Φώτιος Φαρμακίδης.
»Σημειώ, εν τέλει, ότι μεταξύ των αφεθέντων εις το Β. Προξενείον Ρόδου εγγράφων και βιβλίων, εύρηνται και τα λογιστικά βιβλία του Οικονομικού έτους 1940-41, άτινα αι ιταλικαί Αρχαί δεν μοι επέτρεψαν να συμπαραλάβω μετ’ εμού κατά την αναχώρησίν μου εκ Ρόδου, και άτινα οφείλω να υποβάλω, κατά νόμον, εις το Ελεγκτικόν Συνέδριον, ως τμήμα των ετησίων προξενικών μου λογαριασμών του οικονομικού έτους 1940-41…».
Ο Καραγιάννης κάρφος Για τον Ντε Βέκκι
Τα εμπιστευτικά έγγραφα μεταφέρθηκαν στην Αθήνα από τον Νικόλαο Καραγιάννη, όταν ο τετράρχης του Φασισμού Ντε Βέκκι, διοικητής τότε των Ιταλικών Νήσων του Αιγαίου, τον κήρυξε ανεπιθύμητο πρόσωπο και τον ανάγκασε να φύγει και να εγκατασταθεί στην Αθήνα. Σχετικό είναι το κείμενο του υπογράφοντος που είδε το φως της δημοσιότητας από τις φιλόξενες στήλες της «Ροδιακής» στις 15 και 16 Απριλίου 1994.
Γράφαμε τότε ότι «τις πρώτες μέρες της «πολιτείας» του ντε Βέκκι στη Ρόδο, Νοέμβριο 1936, ένα γεγονός παραλίγο να ταράξει τις ελληνοϊταλικές σχέσεις. Ο διοικητής ζήτησε την απομάκρυνση από το προξενείο της Ελλάδος στη Ρόδο, του ιατρού Νικολάου Καραγιάννη από τ’ Αφάντου, και ει δυνατόν την απομάκρυνσή του από το νησί. Το ζήτησε με τρόπο επιτακτικό χωρίς καν να κρατήσει τα προσχήματα.
Στην υπόθεση αυτή αναμείχθηκαν ο Ιωάννης Μεταξάς, τότε πρωθυπουργός και υπουργός των Εξωτερικών και ο Μουσολίνι για να τελειώσει η ιστορία αυτή, όσον το δυνατόν χωρίς αντίκτυπο, για τις δύο χώρες. Ο γιατρός Νικόλαος Καραγιάννης, επίλεκτο μέλος της ροδιακής κοινωνίας, είχε διοριστεί από τις 16 Νοεμβρίου 1919 αναπληρωτής στο Προξενείο με αριθμό διορισμού 29.898, σε αντικατάσταση του Δημητρίου Βενετοκλή.
Κατά διαστήματα διηύθυνε το προξενείο όταν ο πρόξενος βρισκόταν εκτός Ρόδου και ακόμη και για μεγάλη χρονική περίοδο, όταν η ελληνική Κυβέρνηση αναγκάστηκε να αποσύρει τον Αθ. Χαλκιόπουλο, τότε πρόξενο και να τον απαλλάξει των καθηκόντων του, στις 25.8.1925, λόγω της στάσεώς του στο Εκκλησιαστικό ζήτημα της Δωδεκανήσου. Για την Ιστορία ο γιατρός Καραγιάννης εμφανίζεται στην επετηρίδα του 1939, του Υπουργείου των Εξωτερικών, ως έκτακτος αναπληρωτής του Προξενείου Ρόδου.
Το 1937 ο Καραγιάννης μετέβη στην Αθήνα, προκειμένου να συναντήσει το γιο του Διονύσιο που σπούδαζε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών-βλέπε και έγγραφο Υπ.Εξ. προς Πανεπιστήμιο Αθηνών, αριθμ. 1807/Α/10/8α/17.9.1936. Για την Ιστορία και πάλιν ο Διονύσιος, γνωστός και ως Ντένης, στα κατοπινά χρόνια, θα ακολουθήσει το διπλωματικό κλάδο και το 1974 θα είναι αντιπρόσωπος της Ελλάδος στον ΟΗΕ κατά τη συζήτηση στο Διεθνή Οργανισμό της δεύτερης εισβολής των Tούρκων στην Κύπρο. Ο Δ. Καραγιάννης πέθανε το 1992.
Πριν αναχωρήσει για την Αθήνα ο Νικόλαος Καραγιάννης, παρέδωσε στο Προξενείο Ρόδου τέσσερις φακέλους, σημαντικούς για την ιστορία της Ρόδου.
Ο πρώτος φάκελος περιείχε: α. Αλληλογραφία μετά του Ιωάννη Καζούλλη περί του τρόπου της διαθέσεως στη Ρόδο, διαφόρων χρηματικών ποσών, αποστελλομένων από την Αλεξάνδρεια. β. Αποδείξεις παροχής βοηθημάτων σε απόρους της Ελληνικής Κοινότητας Ρόδου. γ. Αποδείξεις πληρωμής διαφόρων χρηματικών ποσών για εθνικούς και φιλανθρωπικούς σκοπούς στην Ελλάδα εκ μέρους της Φιλοπτώχου Αδελφότητας Ρόδου. δ. Αποδείξεις πληρωμής διαφόρων χρηματικών ποσών, υπέρ των Ορφανοτροφείων στην Ελλάδα, από εράνους που έγιναν στη Ρόδο. Ε. Αποδείξεις πληρωμής υπέρ των σεισμοπαθών Κορίνθου. Στ. Αποδείξεις πληρωμής υπέρ αντιαεροπορικής άμυνας. ζ. Διάφορες αποδείξεις, εκθέσεις σημειώματα αλληλογραφία και αποκόμματα εφημερίδων. η. Αποδείξεις αφιερωμάτων προς τον Πανάγιο Τάφο.
Ο δεύτερος φάκελος περιείχε έγγραφα του Καζουλλείου Παρθεναγωγείου Ρόδου.
Ο τρίτος φάκελος περιλάμβανε το βιβλίο Πρακτικών της Αστικής Σχολής Ρόδου και διάφορα έγγραφα της Αστικής Σχολής που παραδόθηκαν για το Προξενείο Ρόδου από το γυμνασιάρχη Δ. Αναστασιάδη και τέλος ο τέταρτος φάκελος περιείχε τα Βιβλία γενικής βαθμολογίας του Καζουλλείου Παρθεναγωγείου και του Ανωτέρου Παρθεναγωγείου Ρόδου και το Βιβλίο Ταμείου της Φιλοπτώχου Αδελφότητας Ρόδου.
Η παρακολούθηση Καραγιάννη
Με την επιστροφή του στη Ρόδο, ο γιατρός παρότι δεν πήγαινε στο Προξενείο, παρακολουθούνταν ασφυκτικά από τις ιταλικές Μυστικές Υπηρεσίες. Στα χαρτιά μας υπάρχουν, σε αντίγραφα, άνω των 299 εκθέσεις των ανθρώπων που παρακολουθούσαν το μεγάλο αυτό πατριώτη και κατέγραφαν το καθετί.
Οι εκθέσεις αυτές βρίσκονται στα Γενικά Αρχεία σε ειδικό φάκελο από τον οποίο και αντλήσαμε τις πληροφορίες αυτές πριν σαράντα και πλέον χρόνια. Φυσικά τα έγγραφα που αφορούν την περίπτωση Νικολάου Καραγιάννη, προερχόμενα από διάφορα αρχεία και ειδικά του Προξενείου Ρόδου, της Κεντρικής Υπηρεσίας του υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδος, της Πρεσβείας μας στη Ρώμη αριθμούν σε πολλές εκατοντάδες.
Απ’ αυτά αντλούμε ένα έγγραφο του Προξενείου μας στη Ρόδο, με ημερομηνία 11 Απριλίου 1938 στο οποίο, ο τότε πρόξενός μας Όθων Α. Κοντόσταυλος γράφει για την σκληρή επιτήρηση που διενεργούσαν οι άνδρες των ιταλικών μυστικών υπηρεσιών στον γιατρό Νικόλαο Καραγιάννη και τη συνάντηση που είχε για την περίπτωση αυτή με τον Ντε Βέκκι.
Και πάλιν για την Ιστορία ο Όθων Κοντόσταυλος του Αλεξάνδρου γεννήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 1899. Στις 31 Ιανουαρίου 1937 μετατέθηκε ως Πρόξενος στη Ρόδο, πραγματική του υπηρεσία στη Ρόδο από 12 Νοεμβρίου 1937.
Γράφει για τη συνάντηση: «…κατά την τελευταίαν μετά του Διοικητού συνομιλίαν μου, επωφελήθην της ευκαιρίας ίνα παρακαλέσω αυτόν να άρη τα κατά του κ. Καραγιάννη μέτρα αστυνομικής επιτηρήσεως.
»Εν πρώτοις μοι επανέλαβε τα παλαιά και γνωστά παράπονα της Διοικήσεως κατά της εις το παρελθόν πολιτείας του κ. Καραγιάννη και μοι είπεν ότι επέτρεψε την ενταύθα επάνοδόν του, μόνον κατόπιν της δια της Πρεσβείας της Ρώμης εκφρασθείσης, προς τούτο, επιθυμίας του Πρωθυπουργού Κυρίου Μεταξά. Και αφ’ ης είπον, επιτηρείται ο κ. Καραγιάννης, φαίνεται ότι έπαυσεν ασχολούμενος περί τα πολιτικά ζητήματα, αλλ’ εν τούτοις, τελευταίως, παρατηρείται, ανήσυχός τις κίνησίς του.
»Απήντησα ότι τούτο μοι φαίνηται αδύνατον, πρώτον μεν επειδή ο κ. Καραγιάννης επιτηρείται αυστηρότατα, δεύτερον δε επειδή είναι φύσει προσεκτικός και δεν επιθυμεί να παράσχη οιανδήποτε αφορμήν υποψίας. Εις σχετικήν ερώτησίν μου περί των γεγονότων α υπαινίσσεται ο Διοικητής, ούτος απέφυγε να μου δώση συγκεκριμένην απάντησιν.
Ο δε κ. Καραγιάννης, ον επληροφόρησα κατόπιν περί της συνομιλίας μου ταύτης, δεν δύναται και ο ίδιος να φαντασθή πόθεν πηγάζει η τελευταία αύτη κατ’ αυτού μομφή. Ίσως, άλλωστε, πρόκειται περί απλής προφάσεως.
»Οπωσδήποτε, ο Διοικητής μου είπεν, εν τέλει ότι, ίνα φανή ευχάριστος, θα έχη υπ’ όψιν του την περί ης πρόκειται παράκλησίν μου, ίνα το ζήτημα λυθή ευνοϊκώς ευθύς ως αι περιστάσεις ήθελον δικαιολογήση τούτο…».
Η στυγνή παρακολούθηση συνεχίζεται επί καθημερινής βάσεως, μάλιστα δε το υπ’ άριθμ. 299 σημείωμα αναγράφει πώς αναχώρησε για τον Πειραιά-με το ατμόπλοιo “Piero Foscari”, τον συνόδευε ο υποπρόξενος της Ελλάδος και ότι «παρέμεινα συνομιλούντες ένα τέταρτο της ώρας, περίπου»!
Ακολουθήστε τη Ροδιακή στο Google News
