Μητρικό γάλα: ένας παγκόσμιος φυσικός πόρος

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Εμμανουήλ Σταματίου
Παιδίατρος-Διεθνώς πιστοποιημένος σύμβουλος Γαλουχίας IBCLC

Το μητρικό γάλα είναι η άριστη και η πλέον οικολογική τροφή που προορίζεται μόνο για τον άνθρωπο. Αποτελεί επίσης φυσικό πόρο με τεράστια αξία και θετικές μόνο επιδράσεις στο περιβάλλον.

Ενώ όλοι σχεδόν πιστεύουν ότι ο θηλασμός είναι το καλύτερο για το μωρό, δεν πρέπει να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι είναι εξίσου σημαντικός και για την υγεία της θηλάζουσας μητέρας. Ο θηλασμός σώζει ζωές, τόσο στον ανεπτυγμένο όσο και στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Κάθε χρόνο σε όλο τον κόσμο 10,6 εκατομμύρια παιδιών κάτω των 5 ετών πεθαίνουν και 13% από αυτά θα μπορούσαν να σωθούν εάν είχαν θηλάσει.

Έρευνες έχουν δείξει ότι o θηλασμός που ξεκινάει από την πρώτη ώρα της γέννησης και συνεχίζεται αποκλειστικά τους 6 πρώτους μήνες, μπορεί να σώσει τις ζωές περισσότερων από 1 εκατομμύριο βρεφών τον χρόνο σε όλο τον κόσμο και ότι τα μωρά που δεν θήλασαν στον πρώτο χρόνο της ζωής τους εμφανίζουν 25 φορές μεγαλύτερη θνησιμότητα σε σύγκριση με εκείνα που θήλασαν αποκλειστικά.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, εκτιμά ότι 1,5 εκατομμύριο βρέφη πεθαίνουν κάθε χρόνο λόγω πλημμελούς διατροφής, δεδομένου ότι τα παιδιά που είναι ευεπίφορα σε αρρώστιες συνήθως είναι εκείνα που δεν θηλάζουν και διατρέφονται με τεχνητά υποκατάστατα του μητρικού γάλακτος.

Η διατροφή με τεχνητό γάλα, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, όχι μόνον αυξάνει τη θνησιμότητα και προκαλεί αναρίθμητα προβλήματα υγείας αλλά ρυπαίνει τον αέρα που αναπνέουμε, το νερό και το έδαφος, εξαντλεί τους φυσικούς πόρους του πλανήτη, δημιουργεί προβλήματα διάθεσης των αποβλήτων και τέλος ευνοεί την αύξηση του πληθυσμού.

Με ποιους τρόπους η διατροφή του βρέφους με τροποποιημένο γάλα αγελάδος βλάπτει το περιβάλλον;
• Η συσκευασία των βρεφικών γαλάτων απαιτεί τη χρήση πρώτων υλών όπως κασσίτερου, χαρτιού και πλαστικού, με αποτέλεσμα την εξάντληση των φυσικών πόρων. Στις ΗΠΑ αν κάθε μωρό διατρεφόταν με μπιμπερό, σχεδόν 86.000 τόνοι λευκοσιδήρου θα είχαν χρησιμοποιηθεί για 550 εκατομμύρια απορριπτόμενων κουτιών. Επιπλέον, χρησιμοποιούνται 1.230 τόνοι χαρτιού για ετικέτες στα κουτιά.

• Μπιμπερό και πιπίλες απαιτούν πλαστικό, γυαλί, καουτσούκ και σιλικόνη. Το 1987, 4,5 εκατομμύρια μπιμπερό πουλήθηκαν μόνο στο Πακιστάν. Ο αριθμός αυτός είναι πολλαπλάσιος στις βιομηχανικά ανεπτυγμένες χώρες που φθάνει τουλάχιστον στα 6 μπιμπερό ανά μωρό. Επιπλέον, Νοσοκομεία και καταναλωτές τείνουν σε αυξανόμενο ρυθμό να χρησιμοποιούν τα μιας χρήσης μπιμπερό και πιπίλες.

• Τα υλικά αυτά εφόσον απορρίπτονται και σπάνια ανακυκλώνονται, επιδεινώνουν τα προβλήματα διάθεσης. Οι δύο σημαντικότεροι μέθοδοι, η υγειονομική ταφή και η αποτέφρωση, αποτελούν δυνητικά ρυπογόνες διαδικασίες. Η κατασκευή πλαστικών μπιμπερό απαιτεί σημαντικές ποσότητες πετρελαίου τα οποία μαζί με τις πιπίλες και τα κουτιά χρειάζονται εκατοντάδες χρόνια για να διασπαστούν στους χώρους υγειονομικής ταφής.

• Τα βρεφικά γάλατα είναι το τελικό προϊόν από σειρά βιομηχανικών διεργασιών που χρησιμοποιούν φυσικές πηγές με τη μορφή καυσίμου. Η ενέργεια που απαιτείται για τη δημιουργία των υψηλών θερμοκρασιών και η μηχανική επεξεργασία δημιουργούν ατμοσφαιρική ρύπανση (όξινη βροχή, αέρια του θερμοκηπίου).

• Το γάλα και τα υλικά συσκευασίας συχνά μεταφέρονται σε μεγάλες αποστάσεις πριν και μετά την κατεργασία τους, όταν είναι έτοιμα για την αγορά, προς τον καταναλωτή. Για παράδειγμα, το Εκουαντόρ εισάγει βρεφικά γάλατα από ΗΠΑ, Ιρλανδία, Ελβετία και Ολλανδία. Πολλές χώρες εισάγουν γάλα πολλές χιλιάδες μίλια μακριά προκαλώντας περιττή ρύπανση.

• Το νερό, τα δοχεία και οι πιπίλες πρέπει να αποστειρώνονται πριν από κάθε χρήση. Νερό και ενέργεια για το βράσιμο είναι εύκολα διαθέσιμα στις ανεπτυγμένες χώρες αλλά δεν είναι λόγος να τα εξαντλούμε. Η ενέργεια συνήθως παράγεται από ρυπογόνους πυρηνικούς και συμβατικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.

Στις αναπτυσσόμενες χώρες, το νερό και τα καύσιμα είναι πολύτιμες πηγές. Ένα μωρό 3 μηνών χρειάζεται ένα λίτρο νερού την ημέρα για την ανασύσταση του γάλακτος και κάθε τεχνητώς διατρεφόμενο βρέφος χρειάζεται τουλάχιστον 73 κιλά επιπλέον καυσόξυλα ή το ισοδύναμό τους τον χρόνο.

• Οι κατασκευαστές χρησιμοποιούν τεράστιες ποσότητες από χαρτί και άλλες πηγές για την προώθηση των γαλάτων τους.

Με ποιο τρόπο ο θηλασμός προστατεύει το περιβάλλον;
• Το μητρικό γάλα δεν παράγει απόβλητα. Παράγεται στη σωστή ποσότητα για να ικανοποιήσει ακριβώς τις ανάγκες το μωρού. Η μητέρα χρειάζεται τη μικρότερη δυνατή ποσότητα ενέργειας η οποία συχνά λαμβάνεται από το περίσσευμα του λιπώδους ιστού του σώματός της.

Ακόμη και οι υποσιτιζόμενες μητέρες μπορούν να παράγουν αρκετή ποσότητα γάλακτος που θα εξασφαλίσει τη φυσιολογική ανάπτυξη του μωρού τους. Συνολικά, αποκλειστικός θηλασμός για έξι μήνες εξοικονομεί περίπου 95-153kg διοξειδίου του άνθρακα (CO2) ανά μωρό, σε σύγκριση με τη διατροφή με γάλα αγελάδος.

• Το μητρικό γάλα είναι πάντα φρέσκο, έτοιμο σε κάθε ζήτηση, κανονικής θερμοκρασίας, χωρίς κίνδυνο αλλοίωσης ή μόλυνσης από παθογόνα μικρόβια, δεν απαιτεί κανενός είδους συσκευασία και δεν υπάρχει ανάγκη να μεταφέρεται σε μακρινές αποστάσεις. Ο θηλασμός είναι εύκολος, ανέξοδος, βολικός και δεν απαιτείται χρόνος για να ετοιμαστεί το γάλα.

• Το σύνολο σχεδόν των γυναικών που θηλάζουν δεν εμφανίζουν έμμηνο ρύση και έτσι χρειάζονται λιγότερες πετσέτες, ταμπόν, απορρυπαντικά και απορρίμματα. Ο αποκλειστικός θηλασμός παρατείνει την αμηνόρροια της γαλουχίας μέχρι τον 6-7ο μήνα και προσφέρει αντισύλληψη με αποτελεσματικότητα 99%. Επίσης μπορεί να καθυστερήσει η εμφάνιση της περιόδου περισσότερο από ένα χρόνο.

• Το μητρικό γάλα ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα και ωφελεί με πολλούς άλλους τρόπους το μωρό μειώνοντας τη νοσηρότητα και θνησιμότητα, τα έξοδα υγείας της οικογένειας και του Κράτους.

Ο ρόλος των αγελάδων
Τα βρεφικά γάλατα βασίζονται σχεδόν στο σύνολό τους στο γάλα αγελάδος. Οι βιομηχανίες γαλάτων επιβαρύνουν με απόβλητα το έδαφος και τους πόρους και συνεισφέρουν στη μόλυνση του περιβάλλοντος.

• Το μεθάνιο είναι το δεύτερο σε σπουδαιότητα αέριο του θερμοκηπίου που συνεισφέρει στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Τα αέρια των αγελάδων και οι εκκρίσεις τους παράγουν 100 εκατομμύρια τόνους μεθανίου κάθε χρόνο που αντιστοιχεί στο 20% από τις συνολικές εκπομπές.

• Η αμμωνία από τις κοπριές και τις δεξαμενές ζύμωσης συνεισφέρει στα προβλήματα όξινης βροχής που προσβάλλει τα φύλλα και οξινοποιεί το έδαφος.

• Τα λιπάσματα που χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία τροφής στις αγελάδες αποστραγγίζονται και ρυπαίνουν τα ποτάμια και τα υπόγεια ύδατα. Τα λιπάσματα και τα λύματα των ζώων προκαλούν την υπερανάπτυξη φυτικών οργανισμών στα ποτάμια και τις λίμνες που τελικά μετατρέπονται σε δύσοσμη νεκρή ύλη.

• Οι αγελάδες χρειάζονται 10.000 τετραγωνικά μέτρα βόσκησης η κάθε μία. Τα δάση απογυμνώνονται για να γίνουν βοσκότοποι με αποτέλεσμα την αποψίλωση και τη διάβρωση των εδαφών, την αύξηση των αερίων του θερμοκηπίου και τη μείωση των ζωικών και φυτικών ειδών. Ένα κιλό βρεφικού γάλακτος για παράδειγμα που παράγεται στο Μεξικό στοιχίζει 12,5 τετραγωνικά μέτρα τροπικού δάσους.

• Το 1984 η Αιθιοπία εξήγαγε 10.000 τόνους μελάσας στην Αγγλία, κυρίως για τη διατροφή βοοειδών. Η μελάσα προερχόταν από αποψιλωμένη γη η οποία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να ταΐσει τον ντόπιο πληθυσμό.

• Τα δάση της Βραζιλίας κόβονται ή καίγονται για να ανοίξει ο δρόμος στις φυτείες σόγιας. Τα φασόλια σόγιας χρησιμοποιούνται για την εκτροφή βοοειδών και αποτελούν τη βασική ύλη για την παρασκευή βρεφικών γαλάτων. Η σόγια για να αναπτυχθεί χρειάζεται μεγάλες ποσότητες χημικών λιπασμάτων και νερού.

Με ποιο τρόπο ο θηλασμός ελέγχει την αύξηση του πληθυσμού;
Μικρότερος πληθυσμός στη γη σημαίνει μικρότερη οικολογική καταστροφή, ιδιαίτερα στις αναπτυγμένες χώρες όπου οι άνθρωποι καταναλώνουν πολύ περισσότερη ενέργεια και εξαντλούν σε μεγαλύτερο βαθμό τους φυσικούς πόρους, παρά στις αναπτυσσόμενες χώρες.

• Ο θηλασμός προλαμβάνει περισσότερες γεννήσεις από τις υπόλοιπες αντισυλληπτικές μεθόδους και είναι η μόνη αντισυλληπτική μέθοδος που δεν χρειάζεται φυσικούς πόρους, συσκευασίες, απώλεια χρόνου σε ιατρικές επισκέψεις κ.λπ.

• Στο Μπανγκλαντές ο θηλασμός προλαμβάνει περίπου 6,5 γεννήσεις σε κάθε γυναίκα.
• Διατροφή με μπιμπερό σημαίνει περισσότερες και σε συντομότερο διάστημα γεννήσεις. Αυτό επίσης σημαίνει ότι η υγεία της μητέρας και των παιδιών θα δοκιμάζεται, ιδιαίτερα σε χώρες όπου οι αντισυλληπτικές μέθοδοι δεν είναι αποδεκτές ή διαθέσιμες.

• Περισσότερα παιδιά σημαίνει περισσότερες ιατρικές επισκέψεις και περισσότεροι φυσικοί όροι για να υποστηρίξουν τον υπερπληθυσμό.

Τι συμβαίνει με τις τοξίνες στο μητρικό γάλα;
Αναφέρεται συχνά ότι το μητρικό γάλα περιέχει διοξίνες και άλλα υπολείμματα χημικών ουσιών και εφόσον εμφανίζει υψηλή αναλογία λίπους, οι λιποδιαλυτές χημικές ενώσεις εύκολα μπορούν να μετρηθούν σε αυτό.

Δεν σημαίνει όμως ότι το μητρικό γάλα είναι περισσότερο μολυσμένο από τα υπόλοιπα μέρη του σώματος ή ότι οι χημικές ουσίες που βρίσκονται σε αυτό προκαλούν μεγαλύτερη βλάβη από εκείνες που βρίσκονται σε άλλα όργανα του σώματος.

Οι ερευνητές συμφωνούν ότι η έκθεση σε χημικά κατάλοιπα μέσω του πλακούντα είναι πολύ πιο επικίνδυνη για το έμβρυο παρά στο βρέφος μέσω του μητρικού γάλακτος. Για παράδειγμα, υψηλά επίπεδα φυτοφαρμάκων, PCBs ή διοξινών κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να οδηγήσουν σε πλημμελή ανάπτυξη πολλών ιστών και οργάνων του εμβρύου και του παιδιού κυρίως από το νευροενδοκρινικό και ανοσοποιητικό σύστημα.

Το μητρικό γάλα όμως έχει αποδειχθεί ότι μετριάζει ή ελαχιστοποιεί τις επιπτώσεις που προκαλούνται από την έκθεση σε αυτές τις ουσίες κατά τη διάρκεια του εμβρυϊκού βίου. Όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, η διατροφή με τροποποιημένο γάλα στερείται οποιασδήποτε προστατευτικής επίδρασης έναντι αυτών των κινδύνων για την υγεία.

Ο θηλασμός ακόμη και σε μολυσμένο περιβάλλον και μετά από σημαντικά επίπεδα έκθεσης σε χημικές ουσίες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, έχει τόσο θετικό αντίκτυπο στη διατροφή, την υγεία και την ανάπτυξη των παιδιών, ώστε οι περισσότερες υγειονομικές αρχές συνιστούν την προστασία, την προώθηση και την υποστήριξή του.

Ποια είναι η πολιτική των εταιρειών βρεφικών γαλάτων;
Οι εταιρείες γαλάτων προκειμένου να δημιουργήσουν και να επεκτείνουν την αγορά των προϊόντων τους, υπονομεύουν τον θηλασμό με την επιθετική διαφήμιση, την παραπληροφόρηση, την ενημέρωση και την προώθηση στους εργαζομένους στον τομέα υγείας, τη δωρεάν διάθεση βρεφικών γαλάτων στα νοσοκομεία και τις κλινικές και τη δωρεάν διάθεση δειγμάτων στις νέες μητέρες.

Όλες αυτές οι πρακτικές απαγορεύονται από τον Διεθνή Κώδικα Εμπορίας που έχουν υιοθετήσει η Unicef και ο ΠΟΥ. Οι εταιρείες όχι μόνο αψηφούν τους κανόνες του κώδικα αλλά συνεισφέρουν στην καταστροφή του περιβάλλοντος στον ίδιο βαθμό όσο και οι εταιρείες οι οποίες αποψιλώνουν τα δάση μας και ρυπαίνουν την ατμόσφαιρα.