Σελίδες Ιστορίας: Η διοχέτευση στην αγορά των εφοδίων της UNRRA υπήρξε άνιση, προκλητική-Διατέθηκαν 33.122 τόνοι

Rodiaki NewsRoom

Η εμπορική κίνηση στην Παλιά Πόλη-Κόκκινη Πόρτα και Πεταλάδικα

Γράφει ο Κώστας ΤΣΑΛΑΧΟΥΡΗΣ

Ο Τύπος της εποχής στις στήλες του από την πρώτη μέρα της παραδόσεως άνευ όρων των Γερμανών στη Σύμη, δημοσιεύει τα πάντα για τα Δώδεκα Νησιά. Σε όλα τα σημεία της Ελλάδας επικρατεί έξαλλος μα και ασυγκράτητος ενθουσιασμός.

Ξεχωρίζουμε ένα ποίημα του Κωστή Παλαμά (1) που γράφτηκε το 1929 με τίτλο «Ρόδος» και ένα άλλο, του μεγάλου Ροδίτη ποιητή μας Κ. Ν. Κωνσταντινίδη (2) με τίτλο «Δοξαστικό», που γράφτηκε τις μέρες αυτές της λύτρωσης,

Ο ποιητής της Ρόδου Κ. Ν. Κωνσταντινίδης

Το πρώτο:
Ρόδος
Στου ξένου κι αν σου γράφτηκε, Ρόδος, να πέσης τον καιάδα,
σκλάβα ή κυρά είσαι αθάνατη
γιατί και συ ’σαι Ελλάδα
μ’ όλα τα Δωδεκάνησα· πικρή
είν’ η μοίρα σου, μα ωραία,
προσφυγοπούλα Ρήγισσα,
στον ήλιο σου η Μεγάλη Ιδέα.

Το ποίημα του Κωνσταντινίδη:
Δοξαστικό
Των Πανελλήνων Ποιητή,
η ψυχή σου ας αγαλλιάση·
παίρνει βαθιούς ανασασμούς
η λυτρωμένη πλάση·
τη Ρόδο μ’ όλα τα νησιά που
τόσον αγαπούσες,
σφιχταγκαλιάζει ο Απόλλωνας και τραγουδούν οι Μούσες.

Η Θαλασσινή Πύλη, είσοδος προς την Παλιά Πόλη

Στη Ρόδο, οι Δυνάμεις Κατοχής, με την επωνυμία πλέον Βρετανική Στρατιωτική Διοίκησις Δωδεκανήσου, υπό την ηγεσία του συνταγματάρχη Πήτερ Άκλαντ (3), εκδίδει στις 13 Μαΐου 1945 την υπ’ αριθμόν 6 Διάταξη με την οποία απαγορεύεται στα νησιά των Δωδεκανήσων ή εξάσκηση των επαγγελμάτων, του τραπεζίτη, του δανειστή, του χρηματιστή, του αργυραμοιβού ή χρηματοφύλακα, χωρίς γραπτή άδεια που πρέπει να εκδοθεί από τον υπελεγκτή Οικονομικών και Λογαριασμών της Στρατιωτικής Διοικήσεως.

Για τους παραβάτες η τιμωρία είναι σκληρή. Προβλέπεται φυλάκιση από το Μονομελές Στρατιωτικό Δικαστήριο, πέντε ετών ή πρόστιμο 200 αγγλικών λιρών ή και τα δύο μαζί.

Ο Ραιημόν Κουρβουαζιέ στις 27 Ιανουαρίου 1956 με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Νταγκ Χάμμερσκελντ σε δύο στρατόπεδα Παλαιστινίων

Η νέα κατάσταση πραγμάτων ήθελε να αποφύγει τη μαύρη αγορά η οποία κυριολεκτικά άνθησε κατά τη γερμανική κατοχή λόγω της πείνας και της έλλειψης τροφίμων. Τώρα η μαύρη αγορά περιοριζόταν στην ανταλλαγή λιρετών με αγγλικές λίρες, τροφίμων που έρχονταν από τους Διεθνείς Οργανισμούς με γνωστό κέντρο «δούναι και λαβείν» κάτω από το τραπέζι, τις κτιριακές εγκαταστάσεις Κοφφίνο, την Κολονιάλε.

Σε μικρή κλίμακα πλέον άλλαζαν χέρι σετσετέδες, χρυσαφικά, όσα είχαν απομείνει, γυαλικά, οικογενειακά κειμήλια, άλλα σκεύη, για αγορά τροφίμων. Τότε επί γερμανικής κατοχής άλλαζαν χέρια περιουσίες ολόκληρες-είχαμε και εκτελέσεις για τη σφαγή ζώων ή τη λαθρεμπορία αυτών από το εσωτερικό του νησιού. Για του λόγου το αληθές μια απλή επίσκεψη, στον τόπο της αιωνιότητας, στον Άι Δημήτρη το αποδεικνύει…Αδιάψευστος μάρτυρας αυτών των σκληρών, μαύρων αλλά και καταραμένων στιγμών, που έζησε ο τόπος!

Από τις πρώτες μέρες της Απελευθερώσεως υπήρχε και η ωραία πλευρά της ζωής. Αυτά που στερήθηκαν δεκάδες χρόνια, έπρεπε να τα απολαύσουν αμέσως, χωρίς χρονοτριβή. Και ω του θαύματος, μέσα σε λίγες μέρες, στα σχολεία, στις συνοικίες, στα σπίτια τους, οι νέοι και οι νέες φτιάχνουν τις χορωδίες τους, τους…θιάσους τους, απαγγέλλουν πατριωτικά τραγούδια με πρώτο το Θούριο του Ρήγα, το Ματρώζο και τόσα άλλα που Θεός ξέρει πού ήταν κρυμμένα και…αυθωρεί, ξετρύπωσαν εν μια νυκτί και τραγουδιούνται ή απαγγέλλονται παντού.

Μα η αίθουσα του κινηματογράφου «Σαν Τζιόρτζιο», που σε λίγο μετονομάζεται σε «Ολύμπια», είναι η πιο κατάλληλη για τέτοιες εκδηλώσεις, η οποία κυριολεκτικά ασφυκτιά από τον κόσμο, που, γεμάτος δίψα, θέλει να ακούσει και να θαυμάσει τα παιδιά του. Είναι και σημαδιακή αυτή η αίθουσα, γιατί ήταν η αγαπημένη των φασιστών. Εκεί γίνονταν όλες οι εκδηλώσεις τους.

Άλλες εποχές, το φασισταριό ποζάρει με φόντο την Παλιά Πόλη

Εκτός από του δασκάλους και τις δασκάλες των σχολείων, που ετοιμάζουν και μεταδίδουν τον παλμό της νέας εποχής, για τον αγιοχώματο τόπο και τη μητέρα Ελλάδα, επικεφαλής όλων αυτών είναι ο Συμαίος δάσκαλος Γεώργιος Τοπούζης και ακολουθεί αφού έχει και ένα άλλο προτέρημα, τη φωνή του, την κρυστάλλινη, τη μελωδική, ο Στέργος Μητσού, δεξιός ψάλτης της εκκλησίας των Εισοδίων της Θεοτόκου στη Μητρόπολη, υπάλληλος της Στατιστικής Υπηρεσίας του Δήμου και λίγο αργότερα ληξίαρχος και ο Παντελής Παντελίδης, τυπογράφος και έφορος Προσκόπων. Ο ξεσηκωμός των νέων ήταν γενικός.

Από τα πρώτα έργα που παίχτηκαν ήταν το δράμα του Σπύρου Μελά ο «Γυιός του Ίσκιου» και το μονόπρακτο του Ν. Ι. Λάσκαρη (4) «Το κοκκαλάκι της νυχτερίδας». Το ρόλο του Γυιού έπαιξε ο Γ. Τοπούζης, και το ρόλο της Μητέρας η Μαρίτσα Νημωρακιωτάκη. Θαυμάσια έπαιξαν στους υπόλοιπους ρόλους οι Τάσος Φωτεινός, Σεβαστή Κοζά, Φλώρα Βολονάκη, Παντελής Παντελίδης, Κ. Πετρίδης, Ιωάννης Κοζάς και Εμμανουήλ Παντελίδης.

Την πρώτη παράσταση παρακολούθησαν ο επικεφαλής του Ιερού Λόχου Χρ. Τσιγάντες και ο Άγγλος διοικητής Πολιτικών Υποθέσεων, συνταγματάρχης Νταγκ. Τα έσοδα των παραστάσεων δόθηκαν για την ενίσχυση του Βενετοκλείου Γυμνασίου. Χρησιμοποιείται επίσης η αίθουσα του Ορφανοτροφείου Θηλέων για διάφορες εκδηλώσεις, κυρίως από τις μαθήτριες των σχολείων, φυσικά υπό την καθοδήγηση των δασκάλων και καθηγητών τους,

Το εξώφυλλο με τα στατιστικά της UNRRA-πόσα εφόδια στάλθηκαν στα Δωδεκάνησα

Ο πρώτος Θίασος που έφτασε στη Ρόδο ήταν του Μίστου Χαντά, όπου έπαιξε διάφορα έργα του ελληνικού και ξένου ρεπερτορίου, όπως το «Στραβόξυλο» του Δημήτρη Ψαθά (5), το «Φιντανάκι» του Δημήτρη Μπόγρη (6), ο «Άνθρωπος και τα όπλα» του Μπέρναρ Σω, «Νιόβη» του Τζων Μποξ, «Άγνωστος» του Μπισόν, Ροδίτικα σκετς του Δ. Γιαννουκάκη (7), «Ροδίτικα χτυποκάρδια»-όταν παίχτηκαν στην Αθήνα άφησαν εποχή και άλλα.

Με τις πρώτες μέρες της απελευθέρωσης και μετά τις διανομές του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, σε ειδικά κέντρα-σχολεία, ιταλικά κυβερνητικά κτίρια, προαύλια εκκλησιών, ορισμένα καταστήματα-άρχισε η διοχέτευση στην αγορά των εφοδίων της UNRRA.

Είναι γεγονός ότι η διανομή αυτή στους εμπόρους και μετά στο λαό, πάντα με την Τέσσερα (8) και με ελάχιστα χρήματα (9), υπήρξε άνιση και οι φτωχοί έγιναν φτωχότεροι... Από τους πρώτους μεταπελευθερωτικούς μήνες έγινε αντιληπτό ότι μετά τον αφανισμό των Εβραίων της Ρόδου, η εντός των τειχών Αγορά, η Παλιά Πόλη, δεν ήταν δυνατόν πλέον να ορθοποδήσει.

Μόνη εξαίρεση τα καταστήματα που βρίσκονταν στην πλατεία του πρώτου Σιντριβανιού και στις αρχές των οδών Πυθαγόρα (10) μέχρι και το κατάστημα ΒΕΤΟ του Πίτσα και το ραφείο του Ηλία Τακτικού και Σωκράτους (11) μέχρι το πατσατζίδικο του Ρεμσή-ήταν η σημαδούρα της Παλιάς Πόλης.

Ενώ υπήρχε η ρήτρα ότι κάθε καταστηματάρχης θα έπαιρνε εμπορεύματα μία φορά, υπήρξαν περιπτώσεις που άλλοι πήραν τρεις και τέσσερις φορές. Πάντως σε όλη τη διάρκεια τη δραστηριότητας της UNRRA στα Δωδεκάνησα, διατέθηκαν 33.122 τόνοι (12) εφόδια, εκ των οποίων 10.109 τόνοι τρόφιμα, αξίας 1.122.100 δολαρίων, 194 τόνοι ιματισμός, κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, και υποδήματα αξίας 368.300 δολαρίων, 9 τόνοι φάρμακα, ιατρικά είδη και είδη υγιεινής αξίας 119.900 δολαρίων, 682 τόνοι για τη γεωργική ανασυγκρότηση (13), αξίας 134.500 δολαρίων, 4.358 τόνοι για τη βιομηχανική ανασυγκρότηση (14), αξίας 118.600 δολαρίων, εφόδια που πήρε ο στρατός 17.770 τόνοι, συνολικής αξίας 2.037.000 δολαρίων.

Ο Κωστής Παλαμάς

Η εμπορική κίνηση στη Ρόδο, το Μάιο του 1945, άρχιζε από την Κόκκινη Πόρτα, όπου επί της οδού Αρχιεπισκόπου Ευθυμίου υπήρχαν τα περισσότερα παντοπωλεία, οπωροπωλεία και ραφτάδικα, με ένα μικρό τυπογραφείο και συνέχιζε στην οδό Πυθαγόρα όπου μετά τα Πεταλάδικα βρίσκονταν τα περισσότερα καταστήματα υποδημάτων της αγοράς και κατέληγε στην πλατεία Ιπποκράτους, στις οδούς Απελλού και Ερμού όπου τα περισσότερα καταστήματα υφασμάτων και νεωτερισμών.

Όλα τα καταστήματα που βρίσκονταν στους παράδρομους και ειδικά αυτά στην οδό Πλάτωνος, πλατεία Πλάτωνος, Ευριπίδου εκτός του Στάλιου, κυριολεκτικά φυτοζωούσαν. Μόνον τα ωρολογοποιεία- για επισκευές- και χρυσοχοεία κρατούσαν την κίνηση, κάποια...

Τα παπουτσίδικα, όπως γράφουμε, κράτησαν την αγορά της Παλιάς Πόλης. Το ΒΕΤΟ του Αγαπητού Πίτσα, και μετέπειτα των αδελφών, ο Φιλήμων Μαρκουλλής, ο Αρτέμης Πανάς, ο Ιωσήφ Κασαπίδης κ.ά., τα καταστήματα δερμάτων και ειδών υποδηματοποιίας, των Αργύρη Θεοχάρη, αδελφών Χαραλάμπους, Γεωργίου Καζή κράτησαν την κίνηση.

Κόκκινη Πόρτα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Κωστής Παλαμάς (13.1.1859-27.2.1943)
2. Κ. Ν.Κωνσταντινίδης (1885-1971)
3. Peter Bevil Acland (9 Ιουλίου 1902-1993), από τους μεγάλους στρατιωτικούς ηγήτορες της Βρετανίας, υπηρέτησε σε Σουδάν, Αίγυπτο, Αβησσυνία, Νησιά του Αιγαίου, όπου και τραυματίστηκε, Δυτική έρημο, επικεφαλής της Διοικήσεως Κατοχής Δωδεκανήσου και μετά της Κυρηναϊκής. Λόρδος. Αντιπρόεδρος των Λόρδων από το 1962 μέχρι το 1978. Παρασημοφορήθηκε με το ανώτατο μετάλλιο της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.
4. Ν. Ι. Λάσκαρης(1868-1945), συγγραφέας, ιστορικός του Θεάτρου.
5. Δημήτρης Ψαθάς (1907-1979), δημοσιογράφος, χρονογράφος, θεατρικός συγγραφέας.
6. Δημήτρης Μπόγρης (1890-1964)
7. Δ. Γιαννουκάκης(1899-1974), συγγραφέας, χρονογράφος.
8. Ειδικό δελτίο για την προμήθεια τροφίμων.
9. Γράψαμε σε προηγούμενα.
10. Via Genova.
11. Via del Mercato Vecchio.
12 .Gross long tons.
13. Agricultural rehabilitation.
14. Industrial rehabilitation.