Η ανάδειξη και αξιοποίηση του πανηγυριού της Παναγιάς Τσαμπίκας

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η
Άννα Αχιολά

Ένα από τα τρία πιο μεγάλα και γνωστά πανηγύρια του νησιού της Ρόδου είναι αυτό της Παναγιάς Τσαμπίκας της «Κάτω» ή «Χαμηλής», που ξεκινάει κάθε χρόνο στις 7 του Σεπτέμβρη και το προσκύνημα διαρκεί 10 ημέρες.

Οργανώνεται κυρίως από την εκκλησιαστική επιτροπή, σε συνεργασία με την τοπική κοινότητα και τη συμμετοχή παραδοσιακών συλλόγων. Το μοναστήρι της Παναγιάς Τσαμπίκας «Κάτω», κτίσμα του 18ου αι., βρίσκεται στο ανατολικό μέρος της Ρόδου, 32 χιλιόμετρα από την πόλη, ανάμεσα στην τουριστική περιοχή Κολύμπια και τον δήμο Αρχαγγέλου. Στον μεγάλο αύλειο χώρο του μοναστηριού, που περιβάλλεται από δέντρα, βρίσκεται και ο Μουσειακός Χώρος με ενδιαφέροντα εκθέματα από το 14ο ως τον 19ο αι. Πλησίον αυτού, σε υψόμετρο περ. 300μ, βρίσκεται ένα παλαιότερο μοναστήρι της Παναγιάς Τσαμπίκας της Κυράς ή «Ψηλής» ή «Άνω Tσαμπίκας», όπου ανεβαίνουν με τα πόδια όσοι κάνουν τάματα και έχει πανοραμική θέα στη γύρω περιοχή, με τη θάλασσα και το δάσος.

Το μοναστήρι αυτό περιβάλλεται από έναν θρύλο για το πώς βρέθηκε η θαυματουργή εικόνα της Παρθένου εκεί που έχει χτιστεί, και συνδέει τη Ρόδο με την Κύπρο. Ακόμα αναφέρεται σε έναν Τούρκο πασά που πίστεψε στις θαυματουργές ιδιότητες την Παναγιάς Τσαμπίκας, προσευχήθηκε σε αυτήν και η γυναίκα του, που μέχρι πρότινος δεν τεκνοποιούσε, έμεινε έγκυος κι έτσι αυτός δώρισε την περιουσία του στο μοναστήρι. Γενικότερα, η Παναγιά Τσαμπίκα είναι μέχρι σήμερα πολύ γνωστή για την προστασία της, κυρίως στις άτεκνες ή εγκυμονούσες, και λέγεται πως όσες επικαλέστηκαν τη βοήθειά Της, κατάφεραν να τεκνοποιήσουν.

Το συγκεκριμένο πανηγύρι, προσφέρεται περισσότερο από άλλα του νησιού για τουριστική αξιοποίηση, για τους εξής ειδικούς λόγους: - Είναι συνδεδεμένο με τη θρησκευτική λατρεία της Παναγίας – και όχι κάποιου ορθόδοξου Αγίου - που θα μπορούσε να προσελκύσει τους Χριστιανούς κάθε δόγματος.

- Αντίθετα με άλλα μεγάλα και εύκολα προσβάσιμα πανηγύρια του νησιού, που γίνονται το καλοκαίρι, η Πανήγυρις της Παναγιάς Τσαμπίκας λαμβάνει χώρα αρχές φθινοπώρου, όπου χαλαρώνει η τουριστική σεζόν και μπορεί να την ενισχύσει. Είναι ακόμα μία περίοδος που στο νησί καταφθάνει ποιοτικός τουρισμός, συνήθως μεγαλύτερων ηλικιών και επιπλέον ο καιρός είναι ακόμα πολύ καλός, ενώ αποφεύγονται οι καύσωνες του καλοκαιριού.

- Το προσκύνημα διαρκεί 10 ημέρες, οπότε υπάρχει αρκετός χρόνος για να ζήσουν αυτή την εμπειρία αρκετοί επισκέπτες που έχουν αυτό το ενδιαφέρον

- Η φήμη της θαυματουργής εικόνας, που ευνοεί κυρίως τις άτεκνες γυναίκες και τις εγκυμονούσες (αλλά όχι μόνο), έχει πάρει τέτοιες διαστάσεις ώστε πολλοί Έλληνες και ξένοι επισκέπτες, ακόμα και μωαμεθανοί (πιθανόν επηρεασμένοι και από τον θρύλο του Πασά που αναφέρθηκε παραπάνω) όταν βρίσκονται στο νησί, ανεβαίνουν στην Παναγιά την «Ψηλή» για να κάνουν κάποιο τάμα. Με κατάλληλη προβολή, το στοιχείο αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένας σημαντικός πόλος έλξης και μάλιστα στη σύγχρονη εποχή που η υπογεννητικότητα, πολλές φορές εξαιτίας του σύγχρονου τρόπου ζωής, έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις.

- Οι θρύλοι που έχουν συνδεθεί με το μοναστήρι και τα θαύματα της Παναγιάς θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως ένα δυνατό «χαρτί» στην επικοινωνία – προβολή – προώθηση του πανηγυριού.

- Το μοναστήρι βρίσκεται στην αξιοποιημένη τουριστικά δυτική πλευρά του νησιού και κοντά σε όμορφη, αμμώδη και οργανωμένη παραλία. Είναι εύκολο να συνδυάσει κανείς τον τουρισμό διακοπών και αναψυχής «του ήλιου και της θάλασσας» με την επίσκεψη στο πανηγύρι, καθώς υπάρχουν ξενοδοχεία σε κοντινή απόσταση.

- Η συχνή συγκοινωνία που συνδέει την περιοχή τόσο με το βόρειο, όσο και με το νότιο μέρος του νησιού, που είναι επίσης αξιοποιημένο τουριστικά, επιτρέπει την εύκολη πρόσβαση στο πανηγύρι είτε από την πόλη, είτε από την νότια Ρόδο, ανάλογα που έχει επιλέξει να μείνει ο τουρίστας.

- Στο πανηγύρι συμμετέχουν χορευτικές ομάδες από συλλόγους της περιοχής του Αρχαγγέλου κυρίως, μίας κοινότητας που διατηρεί τα έθιμα της περισσότερο από άλλες στο νησί της Ρόδου.

- Κατά τη διάρκεια της γιορτής προσφέρονται σπιτικά παραδοσιακά εδέσματα, φτιαγμένα από Αρχαγγελίτισσες γερόντισσες, όπως τα γιαπράκια και η κουλουρία, οπότε είναι μία καλή ευκαιρία για τον τουρίστα να γνωρίσει την αυθεντική παραδοσιακή κουζίνα.

- Ο παραδοσιακός χαρακτήρας των εκδηλώσεων του πανηγυριού μπορεί να προσφέρει μια ιδιαίτερη εμπειρία κουλτούρας στους επισκέπτες.

- Στο χώρο του μοναστηριού υπάρχει ένα πολύ ενδιαφέρον Μουσείο για όσους έχουν ενδιαφέρον προς τους λαογραφικούς και αρχαιολογικούς θησαυρούς του τόπου (πολιτιστικούς τουρίστες).

Φυσικά, αν και ένα πανηγύρι είναι η λαϊκή έκφραση της κουλτούρας ενός τόπου, στην πιο αυθεντική της μορφή, πάντα επιδέχεται βελτιώσεις, προκειμένου να υποδεχτεί ξένους επισκέπτες, που θα καλυφθούν οι ανάγκες τους και θα μείνουν ευχαριστημένοι. Έτσι, και στο Πανηγύρι της Παναγιάς Τσαμπίκας, εφόσον ουσιαστικά θα διευρυνθεί, λόγω της συμμετοχής περισσότερου κόσμου, θα χρειαστούν κάποιες βελτιώσεις στις υποδομές του χώρου, αν και είναι αρκετά οργανωμένος και διαθέτει τουαλέτες, χώρους εστίασης και κελιά, όπου μπορούν να μείνουν κάποιοι προσκυνητές.

Επιπλέον, θα πρέπει να γίνει ενημέρωση και εκπαίδευση των κατοίκων και επαγγελματιών των όμορων περιοχών για τη συμβολή του εναλλακτικού τουρισμού στην οικονομική ανάπτυξη αλλά και οργάνωση προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης τους, στο ιδιαίτερο αυτό είδος τουρισμού.

Σημαντικό είναι να διασφαλιστεί η συνεργασία και συμμετοχή των εκκλησιαστικών φορέων για την επιτυχή έκβαση των δραστηριοτήτων που θα αναπτυχθούν και να ενθαρρυνθεί η ενίσχυση των επενδυτικών ιδιωτικών πρωτοβουλιών της τοπικής επιχειρηματικότητας. Ταυτόχρονα όμως, θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα για την προστασία του κοινωνικού και φυσικού περιβάλλοντος από την τουριστική αξιοποίηση.

Ο εναλλακτικός τουρισμός προϋποθέτει και τη γνωριμία με την κουλτούρα γλεντιού που η δυτική Ευρώπη ή την έχει ξεχάσει ή δεν την καλλιέργησε ποτέ όσο η περιοχή των Βαλκανίων και της Μεσογείου, οπότε οι πανηγυριστές, είτε ως θαμώνες είτε ως «γλεντιστές» αναζητούν ένταξη, ταυτότητα, διασκέδαση και μια άλλη άποψη για τη ζωή, εντελώς διαφορετική από την αστική τους καθημερινότητα. Γι’ αυτό το σκοπό, είναι σημαντική η επιδίωξη συμμετοχής όσο περισσότερων πολιτιστικών ομάδων, όλων των ηλικιών, που θα αναδείξουν την παραδοσιακή πανηγυρική ατμόσφαιρα της θρησκευτικής γιορτής, συμπεριλαμβάνοντας περισσότερους τοπικούς χορούς, γλέντι και μουσική από παραδοσιακά όργανα της περιοχής.

Με αυτό τον τρόπο, το Πανηγύρι της Παναγιάς Τσαμπίκας θα ανακτήσει τον παλιό του εορταστικό χαρακτήρα, που περιορίστηκε μετά τη δεκαετία του ’70, και μ’ αυτό τον τρόπο θα αποκτήσει μεγαλύτερο ενδιαφέρον και για τις νεότερες γενιές, πράγμα που θα του εξασφαλίσει αειφορία.

Θα χρειαστεί να γίνει έγκαιρη επικοινωνία από την τοπική αυτοδιοίκηση - σε συνεννόηση με τους αρμόδιους εκκλησιαστικούς φορείς - με τους tour operators που θα μπορούσαν να εντάξουν το Πανηγύρι αυτό στις τουριστικές τους προτάσεις και να προετοιμάσουν κατάλληλα πακέτα διακοπών, διαμορφώνοντας μία επικοινωνιακή πολιτική που θα προβάλλει την ιερότητα της γιορτής και του χώρου.
Καθώς ο Προσκυνηματικός Τουρισμός που συνδέεται και με τα πανηγύρια έχει ως κίνητρο ένα ταξίδι μεγάλης ηθικής σημασίας και εσωτερικής ανάγκης, σε έναν τόπο ιερό και ιστορικό, ενώ επιπλέον παρουσιάζει ανθεκτικότητα, θεωρώ ότι η τουριστική αξιοποίηση του Πανηγυριού της Παναγιάς Τσαμπίκας θα μπορούσε να προσθέσει στο τουριστικό προϊόν του τόπου μας, αποτελώντας ίσως εφαλτήριο για την ανάδειξη και άλλων μεγάλων πανηγυριών του νησιού.

Θα δημιουργηθεί έτσι μία νέα βασική και σταθερή κατηγορία τουρισμού για τη Ρόδο, που δε θα έχει την ευμεταβλητότητα του μαζικού τουρισμού και άρα θα εξασφαλίσει μία επιπλέον οικονομική ανάσα για τη Ρόδο, όποιες και αν είναι οι εκάστοτε συνθήκες.