Αρχές του 20ού αιώνα. Η σύλληψη του Μιχαήλ Γ. Σακελλαρίου και η εξορία του στην Κορσική
ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΚΕ 1154 ΦΟΡΕΣ
Μορφή όμοια με του Βίκτορος Ουγκώ-Ο Άγιος Ανδρέας
Γράφει ο Κώστας Τσαλαχούρης
Β’-ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΕΡΟΣ
Όταν ο Μιχαήλ Γ. Σακελλαρίου έγραφε το άρθρο «Αντί ολίγων πλίνθων», δεν γνώριζε τι θα συμβεί. Την απάντηση τη δίνει το σχόλιο της εφημερίδας στις 7 Ιουνίου 1917(1).
«…Ο Σακελλαρίου. Ο δαιμόνιος αρθρογράφος, ο υπέροχος άνθρωπος, ο σεβαστός γέρων καλείται ενώπιον του Γάλλου στρατηγού Ρενιώ ασφαλώς διά να απελαθή εξ Ελλάδος, διότι υπεστήριξε σοβαρώς το συμφέρον του Έθνους του.
»Μια υπερτραγική σκηνή διεδραματίσθη χθες εις τα γραφεία μας. Ο Διευθυντής της Αστυνομίας κ. Πολυχρονόπουλος προσελθών περί την 6ην απογευματινήν επέδωκεν προσωπικώς το σχετκόν έγγραφον εις τον κ. Σακελλαρίου. Ωχρός εκ της συγκινήσεως ο επιδώσας, ήρεμος και ατάραχος ο λαβών.
»Σπανίως μειδίαμα διέστειλεν ανθρώπινα χείλη, οίον το μειδίαμα του Σακελλαρίου.
-Τι μεγαλείτερον παράσημον, εψιθύρισε και εσιώπησεν, εξακολουθών την εργασίαν του.
»Και ημείς οι αποτελούντες το προσωπικόν της «Πελοποννήσου», ευρεθέντες όλοι κατ’ εκείνην την στιγμήν, όλως τυχαίως, γύρω του, μόλις εκρατούσαμεν τα δάκρυά μας. Η αταραξία του, όμως, μας ενεψύχωσε και η απάθειά του, μας κατέπληξε.
»Δεν μας είπε τίποτε, οι οφθαλμοί του, όμως, μας έλεγον πολλά. Μία διδασκαλία ολόκληρος ήσαν τα βλέμματα, τα οποία από καιρού εις καιρόν μας έρριπτε. Ολύμπιος, μεγάλος, δυνατός, ισχυρός εν τω δικαίω του, εμειδία Τοιούτος θα παρουσιασθή ενώπιον του κ. Ρενιώ. Ο Γάλλος στρατηγός θα ιδή, εντός ολίγου ενώπιόν του τον περίφημον Σακελλαρίου, τον φοβερόν και τρομερόν αρθρογράφον, όπως τον παρέστησαν εις τους Γάλλους εκείνοι, οίτινες ησθάνθησαν το βαρύ φραγγέλιόν των κατά των νώτων των.
»Θα ίδη μίαν μορφήν ομοίαν-μα εντελώς ομοίαν-προς μίαν γαλλικήν μεγαλοφυΐαν τον Βίκτορα Ουγκώ. Θα ίδη ένα γέροντα με το ωραίον, το αργυρούν στέμμα, το οποίον ο διαβαίνων χρόνος άφηκεν εις την κεφαλήν του.
»Και είμεθα βέβαιοι ότι ο Γάλλος στρατηγός θα χαιρετίση εκ σεβασμού την υπέροχην αυτήν μορφήν, και θα ελεεινολογήση με όλην την δύναμιν της ψυχής του, διά μίαν ακόμη φοράν του προδότας…
…Ο Γάλλος στρατηγός Ρενιώ, όταν αντικρύση την μεγάλην μορφήν του, είνε αδύνατον να μη φωνάξη με θαυμασμόν:
-Κύριοι, κάποιος μεγάλος στέκει μπροστά μας. Παρουσιάσατε, αρμ!..».
Αλλά ας αφήσουμε λίγο την Ιστορία και να αναφερθούμε σε ένα εκπληκτικό άρθρο που γράφτηκε στο φύλλο της «Κραυγής», στις 11 Φεβρουαρίου 1911. Τίτλος του «Ο Άγιος Ανδρέας εν Καλύμνω». Φυσικά το αντιγράφουμε όπως δημοσιεύτηκε, χωρίς σχόλια και άλλες γραμματικές παρεμβάσεις.
Γράφει:
«Εν Καλύμνω σχεδόν όλοι οι Άγιοι έχουν τους ναούς και τους ναΐσκους των. Αφού υπάρχει και ναός του Αγίου Μάμοντος(2), όστις επ’ εσχάτων έγεινεν ενοριακός.
Μόνον ναός του Αγίου Ανδρέου δεν ευρίσκεται. Και ούτε Καλύμνιος υπάρχει φέρων το όνομα Ανδρέας. Τουλάχιστον ο Διευθυντής της «Κραυγής», δεν κατώρθωσε να μάθη αν υπάρχη συμπολίτης του με το όνομα του Πρωτοκλήτου. Και δεν είναι πληθυσμός ευκαταφρόνητος ο της Καλύμνου… ανέρχεται άνω των 25 χιλιάδων.
Και, όμως, η μνήμη του Αγίου Ανδρέου τελείται διά μιάς θρησκευτικής πράξεως πανηγυρικής, η οποία δεν γίνεται εις καμμίαν ίσως πόλιν της Ελλάδος και της Ελληνικής Ανατολής.
Την παραμονήν τουτέστιν του Αγίου Ανδρέου, και προ πάντων την νύκτα, όλη η πόλις, όλαι αι οικογένειαι ευρίσκονται εις κίνησιν.
Εξ όλων των καπνοδόχων αναθρώσκει καπνός άφθονος και οσμή του ζέοντος ελαίου.
Κατασκευάζουν λουκουμάδες κατά οκάδας. Οικία χωρίς λουκουμάδες δεν ευρίσκεται.
Την πρωίαν όλαι αι οικογένειαι μεταβαίνουν εις τα νεκροταφεία. Εις τους εκεί ναούς τελείται η λειτουργία. Εκάστη οικογένεια φέρει εις το οικογενειακόν της μνήμα επί ενός χαλκίνου σοφρά (σινί), τέσσαρες πιατέλες λουκουμάδες (10-12 οκάδες). Μετά την λειτουργίαν οι ιερείς όλοι της νήσου, διέρχονται τα μνήματα αναγινώσκουν ευχάς υπέρ των κεκοιμημένων και ευλογούν του ζώντας. Έκαστον ιερέα ακολουθούν οι βοηθοί, οι οποίοι παίρνουν τας δύω πιατέλας των λουκουμάδων. Αι άλλαι δύω διανέμονται εις τους εκκλησιαζομένους. Τούτο πράττουν όλαι αι οικογένειαι.
Πολλαί οικογένειαι διανέμουν μετά την λειτουργίαν και τους θαμώνας των καφενείων, εκάστη εις την συνοικίαν της.
Πόθεν προήλθεν η συνήθεια και η παράδοσις αύτη; Και εις ποίον έτος ανάγεται;
Ο Διευθυντής της «Κραυγής» δεν κατώρθωσε να μάθη.
Και όμως δεν ευρίσκεται ναός του Αγίου Ανδρέου, ον Καλύμνιος φέρων το όνομα τούτο.
Και, όμως, η παράδοσις αύτη των λουκουμάδων θα ενέχει μεγάλην σημασίαν και ιστορικήν αιτίαν διά την νήσον.
Διότι εν Καλύμνω την δευτέραν ημέραν των Χριστουγέννων, του Πάσχα και των Αγίων Αποστόλων, προσάγουν τέσσαρας άρτους αζύμους περί τας 20 οκάδας εις τα αυτά μνήματα και μετά της αυτής τελετής. Οι δύω άρτοι ανήκουν εις τους ιερείς. Οι άλλοι δύω διανέμονται αμοιβαίως και εις τα πλήθη.
Την 1ην Σεπτεμβρίου γίνεται επίσης εορτή των μνημείων, αλλά προσφέρουν διαφόρους οπώρας, κατά προτίμησιν χειμωνικά, πεπόνια, σταφύλια.
Αλλά διατί του Αγίου Ανδρέου προσάγουν λουκουμάδες μετά μέλιτος εξαιρέτου;
Θα εξηγείτο το πράγμα, αν υπήρχε Ναός σεβασμίας αρχαιότητος, ή το όνομα να είχεν επικράτησιν γενικήν.
Αλλ’ είπομεν, ότι δεν υπάρχει ούτε ναΐδριον ούτε πολίτης φέρων το όνομα Ανδρέας.
Και, όμως, θα καταναλίσκεται έλαιον περί τας είκοσι χιλιάδας οκάδας και άλευρον περί τας 50 χιλιάδας, την εορτήν του Αγίου Ανδρέου.
Στα ερωτήματα του Μ. Γ. Σακελλαρίου απάντησε ο Γεώργιος Λαμπάκης(3), βαθύς γνώστης του θέματος. Προηγήθηκε μια επιστολή του για τον πολιούχο της πόλεως των Πατρών Άγιο Ανδρέα και ακολούθησε δεύτερη επιστολή για την Κάλυμνο. Γράφει:
-Ζητείτε δε την εξήγησιν. Κατά την ταπεινήν ημών γνώμην το έθος τούτο είναι κληρονομία εκ των αρχαίων Ελλήνων και ως πολλά αλλαχού διεσώθησαν ήθη και έθιμα εκ της θρησκείας των αρχαίων, ως εν Σερίφω ιδίως, ούτω και εν Καλύμνω και διεσώθησαν οι πλακούντες(4), ας προσέφερον εις τους καταχθονίους θεούς και εις τας ψυχάς των εις Άδου φιλτάτων προσώπων, ως και δι’ άλλον σκοπόν ήσαν τα εν τοις τριόδοις Εκάτεια δείπνα, α κυρίως έτρωγον οι πτωχοί(5)…
Στην επιστολή αυτή απάντησε ο ίδιος ο Σακελλαρίου, και αφού ευχαριστεί βαθύτατα τον κ. Λαμπάκη «διά την δοθείσαν εξήγησιν, ότι η προς τους νεκρούς προσφορά είναι λείψανα της εθνικής λατρείας των Ελλήνων. Εκ τούτου ο κ. Λαμπάκης συμπεραίνει, ότι η Κάλυμνος είναι νήσος Ελληνικωτάτη.
Την Ελληνικότητα της Καλύμνου δεν ημφισβήτησεν ουδέ ο Φαλμεράυερ(6).
Μόνον αι νήσοι έμειναν ξέναι και ανεπηρέαστοι ξενικής ζυμώσεως, υπεστήριξεν.
Και ούτως ούτε οι Ιππόται του τάγματος της Ιερουσαλήμ οι εδρεύοντες εν Ρόδω, ούτε οι Βενετοί αφήκαν το ελάχιστον ίχνος της διαβάσεώς των. Καμμία ανάμνησις δεν σώζεται εν τη μνήμη των, καίτοι σώζονται δύω φρούρια της ξενικής κατοχής. Η γλώσσα των, τα ήθη των, η συνείδησίς των, το πνεύμα των καθαρώς Ελληνικά. Η γλώσσα των γυναικών, αι οποίαι μένουν καθηλωμέναι επί του τόπου είναι εν μίγμα παρεφθαρμένον αρχαίας Ελληνικής και νεωτέρας. Η προφορά του δασέως εις το ρήμα ορώ και άλλων είναι καταφανής και ζωντανή. Ο σύνδεσμος τε-και είναι συνήθης ως αίθητε και κάρβουνα-στάκτη και κάρβουνα. Η Καλυμνία ποτέ δεν λέγει-μου πονεί το κεφάλι, το πόδι, αλλ’ αττικώς, πονώ την κεφαλήν, πονώ το πόδι.
Η μελέτη του Καλυμνιακού βίου και της γλώσσης των γυναικών έπρεπε να επισύρη την προσοχήν των γλωσσολόγων. Αλλ’ ουδείς εκ των πολλών επιστημόνων της νήσου έδωκεν αφορμήν.
Εγώ εγκατέλειψα την πατρίδα ενδεκαετής…»
Δεκάδες είναι τα άρθρα που δημοσιεύονται στην «Κραυγή» για τα νησιά μας. Οι αναλύσεις του μεγάλου Σακελλαρίου, είναι εκπληκτικές. Αυτά όλα ανήκουν, όμως, ανήκουν στους ερευνητές και στους ειδικούς ιστορικούς του Αιγαίου πελάγους και των Δωδεκανήσων… Εμείς απλώς, δίδουμε μερικούς τίτλους των άρθρων του με τις ημερομηνίες γραφής τους: 1860 και μετά ΣΠΟΡΑΔΕΣ-τα προνόμια-η κατάργησή τους-οι συνέπειες του κρητικού ζητήματος, 30.1.1911-Ανατολικόν Ζήτημα, Ιταλοτουρκικός πόλεμος, 25.9.1911- Η Ιταλία θα καταλάβει τη Ρόδο, 25.10.1911- Ιταλία και αι νήσοι-Κατάλυσις των Αρχών, 1.7.1912 και 7.10.1912 -Το υπόμνημα των Αιγαιοπελαγιτών, επικρινόμενον-Το άσμα της Καλύμνου Σκαρφάλιο, 3.6.1912 -Ιταλοτουρκικός πόλεμος-Νήσοι-Ιταλία κ. α., 3.9.1912-Τι είναι η Αστυπάλαια, 6.5.1912- Το Συνέδριο Πάτμου Υπόμνημα, 10.6.1912 -Κατάληψη Ρόδου –ΚΑΛΥΜΝΟΣ, 13.5.1912-Αι νήσοι του Αιγαίου και ο πόλεμος. Κατάληψις Αστυπαλαίας Η θέσις της Ελλάδος, 15.4.1912-Η Κάλυμνος υπό ιταλική κατοχή. Πληθυσμός των νήσων- Παρέμβασις της Ελλάδος, 17.6.1912-Η τύχη των Νήσων.Πώς έγινε η κατάληψις της Καλύμνου, 20.5.1912-Νήσοι υπό λιμόν ως εκ του πολέμου. Επεισόδιο με τη σημαία, 22.4.1912- Δηλώσεις Αμέλιο προς τον λαόν της Καλύμνου, 22.7.1912-Ο Βενιζέλος και αι νήσοι, 1 Δεκεμβρίου 1913-1913-Απαγόγευση κατάπλου του «Αιγαίον»-Ο Αμέλιο στην Κάλυμνο, Ιανουάριος 1913- Σούδα και Ρόδος, Ιταλία και Ρόδος, Φεβρουάριος 1913 κ.ά.
Ακολουθήστε τη Ροδιακή στο Google News
