Η Καλυμνιά «Κραυγή» κυκλοφορεί στην Πάτρα και γράφει Ιστορία

Rodiaki NewsRoom

Αρχές του 20ού αιώνα • Ο εκδότης της Μιχαήλ Γ. Σακελλαρίου καταλέγεται μεταξύ των επιφανών δημοσιογράφων της χώρας

Γράφει ο
Κώστας ΤΣΑΛΑΧΟΥΡΗΣ

Α’ ΜΕΡΟΣ

Είναι ντοκουμέντο. Μια Καλυμνιά, νεαρή κόρη, άνετη, ελεύθερη μα και αγαπητή, δεν φοβάται, κυκλοφορεί παντού στην Πάτρα!

Βρίσκεται εκεί, την πιο κατάλληλη στιγμή και καταγράφει τα πάντα.

Η πατρίδα της, η Κάλυμνος, βρίσκεται κάτω από το ζυγό ενός σκληρού κατακτητή, που ήρτεν από τη Δύση, είναι αδύνατο να κάμει εκεί τα πρώτα της βήματα, μα ούτε και στην Κωνσταντινούπολη, που τόσα χρόνια ο γονιός της βρισκόταν εκεί-αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη Βασιλεύουσα, όπως τη λέγανε, και να ζητήσει στέγη στην Αχαϊκή πρωτεύουσα. Και άρχισε να σημειώνει και να γράφει Ιστορία.

Σήμερα, αυτή η Καλυμνιά, μας απαθανατίζει, με τη γραφίδα της, τα γεγονότα που σημάδεψαν την πατρίδα της, την Κάλυμνο και γενικά τη Δωδεκάνησο, τον ελλαδικό αλλά και το βαλκανικό χώρο.

Είναι πηγή ασύλληπτη για έναν ερευνητή, ένα ιστορικό που θέλει να δώσει με ακρίβεια, αυτά που συνέβησαν, τότε, τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα.

Πρόκειται για μια εφημερίδα Καλύμνικη που πρωτοκυκλοφόρησε στην Πάτρα, στις 25 Ιουλίου 1910 και έφερε την ηχηρή ονομασία «ΚΡΑΥΓΗ του εκπνέοντος Ελληνισμού»-εφημερίς Πολιτικοθρησκευτική και Ιστορικοκριτική(1). Εκδιδόταν οκτασέλιδη κάθε Κυριακή από τον Μιχαήλ Γ. Σακελλαρίου, γέννημα και θρέμμα Καλύμνου (1846-1919).

Ο Μ. Γ. Σακελλαρίου

Μελετώντας τα βιογραφικά του στοιχεία, μπορεί χωρίς κανένα πρόβλημα, να χαρακτηριστεί ως ο επιφανέστερος Δωδεκανήσιος δημοσιογράφος με είκοσι και πλέον χιλιάδες άρθρα στο ενεργητικό του.

Πολλοί τον χαρακτηρίζουν ισάξιο του Βλάση Γαβριηλίδη(2) της «Ακροπόλεως και του Αναστάσιου Βυζάντιου(3) της «Νέας Ημέρας», της Τεργέστης. Έτσι τον ανέφερε ο ιδρυτής του «Νεολόγου» Ιωάννης Παπανδρόπουλος.
Δύο χρόνια αργότερα, ο Σακελλαρίου αλλάζει την ονομασία της εφημερίδας, και συγκεκριμένα, στις 29 Ιουλίου 1912, κι έτσι παραμένει ως «ΚΡΑΥΓΗ-εβδομαδιαία επιθεώρησις Πολιτική, θρησκευτική, ιστορική, φιλολογική και εμπορική, εκδιδομένη εν Πάτραις», μέχρι τις 12 Ιανουαρίου 1914, ημέρα που κυκλοφόρησε το τελευταίο της φύλλο.

Ο Μιχαήλ Γ. Σακελλαρίου γεννήθηκε στην Κάλυμνο, το 1846. Μετά τις γυμνασιακές του σπουδές στο νησί, τελείωσε τη νομική στο πανεπιστήμιο Αθηνών. Φοιτητής άρχισε να δημοσιογραφεί στο «Νεολόγο» της Κωνσταντινουπόλεως και σε άλλες εφημερίδες, όπου και διακρίθηκε και έγινε δεκτός στους δημοσιογραφικούς κύκλους των Αθηνών και από τους κορυφαίους της πολιτικής και των Γραμμάτων όπως τους Αλ. Κουμουνδούρο(4), Επαμεινώνδα Δεληγιώργη(5) και Δημήτριο Βερναρδάκη(6)

Ο πρώτος τον διόρισε συντάκτη των πρακτικών της Βουλής. Παρέμεινε στη θέση αυτή από το 1877 μέχρι το 1879.

Ακριβώς, το ίδιο χρονικό διάστημα, συνεργάζεται με την εκδοθείσα εφημερίδα «Καιροί». Νυμφεύεται την εγγονή του πρώτου ηγεμόνα της Σάμου Γ. Λογοθέτου Λυκούργου(7), το 1879, αποσύρεται από την ενεργό δημοσιογραφία, επί δεκαεπτά χρόνια, και επιδίδεται στη μελέτη της Θεολογίας, Φιλοσοφίας και Ιστορίας.

1912, η κατά́ληψη της Ρό́δου

Το 1895 στο «Νεολόγο» Πατρών δημοσιεύονται σειρά άρθρων του, για το έτος της γεννήσεως του Ιησού Χριστού-αναλαμβάνει την πολιτική αρθρογραφία της εφημερίδας, μέχρι το 1904.
Τα επόμενα έξι χρόνια, αρθρογραφεί σε αθηναϊκές και πατρινές εφημερίδες, μέχρι που εξέδωσε την «Κραυγή του εκπνέοντος Ελληνισμού», τη δική του εφημερίδα. Πρέπει να σημειωθεί ότι ως αρθρογράφος της «Πελοποννήσου» υπήρξε ο μαχητικότερος πολέμιος της πολιτικής του Ελευθερίου Βενιζέλου, από το 1912.
Πολέμιος επίσης με την αρθρογραφία του, της «ΑΝΤΑΝΤ(8)».

Κατά τη διάρκεια του διχασμού ακολούθησε ουδετερόφιλη πολιτική-Φεβρουάριος 1915-, αλλά με τη δημοσίευση του άρθρου του «αντί ολίγων πλίνθων(9)» συνελήφθη από τους Γάλλους και εξορίστηκε στην Κορσική, στις 7 Ιουνίου 1917, με άλλους δεκαέξι πολιτικούς, στρατιωτικούς και δημοσιογράφους, μεταξύ των οποίων τον Δημ. Γούναρη, Ίωνα Δραγούμη, Ιωάννη Μεταξά. Παρέμεινε στην εξορία δύο χρόνια, έγραψε τα «Απομνημονεύματά» του, τα οποία, όμως, κατασχέθηκαν από το γαλλικό υπουργείο των Εξωτερικών, λίγο πριν το θάνατό του, στις 24 Οκτώβριο 1919, στην Πάτρα.

Πάντοτε αποκαλούσε την εφημερίδα του Καλυμνιά ο Μ. Σακελλαρίου

Ο Μιχαήλ Γ. Σακελλαρίου δεν λησμονούσε ποτέ την πατρίδα του και την εφημερίδα του την αποκαλούσε Καλυμνιά. Έγραφε, «Η Καλυμνία ΚΡΑΥΓΗ...»…Πολλά άρθρα του αφιερώνονταν στην Κάλυμνο, στην Τετράνησο (Κάλυμνο, Πάτμο, Λέρο και Ικαριά) και τα άλλα νησιά των Δωδεκανήσων.
Και ιδού ένα κείμενο με τίτλο «Ο Βενιζέλος και το Νησιωτικόν ζήτημα». Απευθύνεται, το Δεκέμβριο 1913, στον εαυτό του τον Καλύμνιο ως Χαλκίτη-αφήνουμε τη γραφή του:

Κύριε Διευθυντά της «Κραυγής»,
Να σε αποκαλέσω φίλον; Αμφιβάλλω αν με ενθυμήσαι. Από του 1868-1872 είναι ολόκληρος αιών. Συ Καλύμνιος, εγώ εκ Χάλκης συνηντώμεθα σχεδόν καθεκάστην εν τη Πλάκα των Αθηνών. Σε ενθυμούμαι, πάντοτε ζωηρόν, δημοσιογραφούντα εις τας αθηναϊκάς εφημερίδας και εις τον «Νεολόγον» της Κωνσταντινουπόλεως. Ενίοτε έρχομαι εις Ρόδον δι’ υποθέσεις μου.
Εδώ ανέγνωσα την «Κραυγήν», αλλά ποτέ δεν επίστευον ότι είσαι συ ο συντάσσων την «Κραυγήν». Πού να πιστεύσω ότι Συ ο Καλύμνιος θα εξέλεγες τας Πάτρας ως κέντρον της δημοσιογραφικής δράσεώς σου. Επίστευον, ότι αι Αθήναι θα ήσαν η έδρα της ενεργείας σου.

Εδώ έμαθον ότι είσαι συ, ο φίλος του’68-’72 εν Αθήναις. Ανέγνωσα την «Κραυγήν». Ως να σε βλέπω πάντοτε τον αυτόν, ζωηρόν, τολμηρόν, επιθετικόν και προ πάντων ιδεολόγον. Θέτεις τα ζητήματα επί τη βάσει της ενότητος της φυλής, ενότητος πολιτικής, θρησκευτικής, ιστορικής. Και επί τη βάσει ταύτη κατευθύνεις την αρθρογραφίαν σου.

Το πρώτο φύλλο της «ΚΡΑΥΓΗΣ»

Είδον ότι καταγωνίζεσαι, του κ. Βενιζέλου την πολιτικήν. Δεν αμφέβαλλα περί τούτου. Οι πολλοί εκλαμβάνουν την αρθρογραφίαν σου ως πολεμικήν κατά του Βενιζέλου, προσωπικώς. Αλλ’ εγώ ο οποίος σε γνωρίζω εν τη νεότητί σου εξ Αθηνών, εξήγησα εις τους μεθ’ ων συνωμίλησα, ότι η πολεμική σου στρέφεται κατά των πολιτικών ιδεών και ήκιστα κατά του προσώπου.
Τα ιστορικά παραδείγματα και αι φιλοσοφικαί σκέψεις, δι’ ων υποστηρίζεις τας σκέψεις σου, είναι τρανόν μαρτύριον του ισχυρισμού. Πολλοί παρεδέχθησαν την γνώμην μου, χαίρουν δε, διότι είσαι νησιώτης και μάλιστα Καλύμνιος.

Οι Ρόδιοι εν γένει είναι υπέρ του κ. Βενιζέλου. Πιστεύουν ότι αυτός παρεσκεύασε τα πάντα διά τον πόλεμον, ότι η Ελλάς ήτο γυμνή, μία υπηρέτρια μεταξύ αριστοκρατίδων. Στόλους και στρατούς και πυροβόλα και πυρομαχικά και ιματισμούς, όλα είναι έργα ιδικά του. Πώς να μη κηρυχθούν υπέρ αυτού;
Κατά σύμπτωσιν ανέγνωσα το φύλλον της «Κραυγής» διά του οποίου κατεδείκνυες, ότι όλα ταύτα τα εύρεν έτοιμα, υπ’ άλλων προμηθευθέντα και κατασκευασθέντα. Εύρεν ακόμη και τα 150 εκατομμύρια του δανείου και τα ταμεία του Στόλου και της Εθνικής Αμύνης πλήρη. Και αυτός μόνον εδαπάνα.

Ο ισχυρισμός αυτός τους κατέπλησσεν. Αλλά ενθυμήθησάν τινες, ότι πράγματι ο «Αβέρωφ» παρηγγέλθη επί της υπουργίας Μαυτομιχάλη. Άλλος ενεθυμήθη, ότι τα αντιτορπιλλικά παρηγγέλθησαν τινα υπό του κ. Ράλλη, άλλα δε υπό του κ. Θεοτόκη. Άλλοι ενεθυμήθησαν άλλα. Και το αποτέλεσμα ήτο ότι ως προς τας πολεμικάς παρασκευάς, η περί Βενιζέλου ιδέα κατέπεσε, τουλάχιστον μεταξύ των συνομιλητών.
Το λάθος του κ. Βενιζέλου κατά τους εδώ, είναι, ότι ο πόλεμος επεσπεύσθη ως προς το νησιωτικόν ζήτημα. Εφ’ όσον η Ιταλία εκράτει τας νήσους, ο πόλεμος θα διεκινδύνευε την τύχην των νήσων. Αν η Ελλάς δεν έσπευδε να ακολουθήση την Βουλγαρίαν, αλλ’ ανέβαλε μέχρι της εκκενώσεως των νήσων υπό της Ιταλίας, το ζήτημα θα ηπλοποιείτο διπλωματικώς, και η κατάληψις στρατιωτικώς ευχερεστάτη,

Μόνον η Ρόδος θα αντέτασσε μικράν τινα αντίστασιν της Τουρκικής φρουράς. Όλαι αι άλλαι νήσοι θα κατελαμβάνοντο υπό ενός μόνον στρατιώτου και τούτου κατά τύπον. Η δικαιολογία, ότι η Βουλγαρία θα ενίκα μόνη την Τουρκίαν και θα τα έπαιρνεν, όλα δεν είναι πολύ ισχυρά.
Άνευ της Ελλάδος η Βουλγαρία ή δεν θα επεχείρει, θα ηττάτο κατά κράτος. Τούτο αποδεικνύουν σήμερον τα πράγματα. Αλλ’ η σπουδή της Ελλάδος συνετέλεσε μεν εις την απελευθέρωσιν της Μακεδονίας, κατέστησεν, όμως, προβληματικήν των νήσων την τύχην.
Αυτήν την ιδέαν ασπάζονται τουλάχιστον σήμερον πολλοί.
Ο φίλος σου αρχαίος των ημερών Χ.
Πρέπει να σημειώσουμε ότι όταν ο Βενιζέλος πήγαινε στην Πάτρα, πάντοτε επιδίωκε να συναντηθεί με τον Σακελλαρίου.

ΑΥΡΙΟ ΤΟ Β’ ΜΕΡΟΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1.Τα γραφεία της βρίσκονταν στην οδό Αγίου Ανδρέα, έναντι του ομώνυμου ναού.
2.Γεννήθηκε στους Επιβάτες Θράκης το 1848 και πέθανε στην Αθήνα, στις 12 Απριλίου 1920. Θεωρείται ο πατέρας της σύγχρονης ελληνικής δημοσιογραφίας.
3.Γεννήθηκε στις 2 Φεβρουαρίου 1839 στην Αθήνα και πέθανε στο Κλεινόν Άστυ, την 1η Ιουλίου 1892. Διπλωμάτης, λογογράφος, ποιητής, πολιτικός, δημοσιογράφος.
4. Αλέξανδρος Κουμουνδούρος (1815-1883), διετέλεσε δέκα φορές πρωθυπουργός της Ελλάδος
5. Επαμεινώνδας Δεληγιάννης (1829-1879), διετέλεσε έξι φορές πρωθυπουργός της Ελλάδος. Είναι ο νεότερος ηλικιακά πρωθυπουργός-36 χρόνων.
6. Δημήτριος Βερναρδάκης (1833-1907), λόγιος, καθηγητής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, θεατρικός συγγραφέας. Προτάθηκε δύο φορές για το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1904 και 1905.
7. Γεώργιος Λογοθέτης-Λυκούργος, το πραγματικό του όνομα Γεώργιος Παπλωματάς (10 Φεβρουαρίου 1772-25 Μαΐου 1850).
8. Εγκάρδια Συνεννόηση-Entente Cordiale. Συμμαχία Γαλλίας, Μεγάλης Βρετανίας. Στη διάρκεια του Μεγάλου Πολέμου, προσχώρησαν και άλλα κράτη μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.
9. Πελοπόννησος 4.6.1917.