H οικονομική κρίση της δεκαετίας του 1930 και υποδείξεις του Οικονομολόγου Κέινς αντιμετώπισης της παρούσας κατάστασης

Rodiaki NewsRoom

Μέσα στις τόσες απόψεις που έχουν διατυπωθεί από ειδήμονες και μη, ως προς τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για να αρχίσει να βγαίνει η χώρα μας από την οικονομική κρίση, ας διατυπωθεί και μια, επιπλέον, εκ του τάφου. Πρόκειται για τις απόψεις του Άγγλου Οικονομολόγου Τζον Μέιναρτ Κέινς.

Ο Κέινς ήταν ένας από τους διασημότερους Πανεπιστημιακούς Οικονομολόγους κατά την πρώτη πενταετία του 20ού αιώνα, όχι μόνο της Πατρίδας του, της Αγγλίας, αλλά και σε Ευρωπαϊκό επίπεδο. Γεννήθηκε στην Αγγλία το 1883 και άφησε τα εγκόσμια το 1946, σε ηλικία 63 χρόνων.
Μετά το πέρας των Πανεπιστημιακών του σπουδών διετέλεσε αρχικά υπάλληλος στο Υπουργείο Οικονομικών των Ινδιών (1906-1908) και στη συνέχεια μέλος της Επιτροπής για τη Μελέτη του ινδικού νομισματικού προβλήματος.

Κατά τη διάρκεια του πρώτου παγκόσμιου πολέμου υπηρέτησε στο Υπουργείο Οικονομικών της Αγγλίας· και εκπροσωπώντας υπό αυτήν του την ιδιότητα τη χώρα του, έλαβε μέρος στο Ανώτατο Συμβούλιο των Συμμάχων επί επτάμηνο (Ιανουάριος-Ιούλιος 1919), πολύ λίγο διάστημα, καθόσον απεχώρησε νωρίτερα, γιατί δεν έγιναν δεκτές τροπολογίες του στους επαχθείς, κατά τη γνώμη του όρους, οι οποίοι επρόκειτο να επιβληθούν στην ηττημένη Γερμανία κατά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, τους οποίους ο Κέινς θεωρούσε καταστρεπτικούς και για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Οικονομία. Ασκούσε, δε, δριμεία κριτική εναντίον των Πρωθυπουργών της Γαλλίας Κλεμανσώ και Αγγλίας Λόυντ Τζωρτζ.

Η Συνθήκη των Βερσαλίων υπογράφηκε μεταξύ της Γερμανίας από τη μία πλευρά και των Συμμαχικών Δυνάμεων και των συνεταίρων τους από την άλλη, στις 28 Ιουνίου 1919. Η Ελλάδα μετέσχε με τους: Ελευθέριο Βενιζέλο και Νικόλαο Πολίτη.
Οι προτάσεις του που δεν έγιναν δεκτές, σε γενικές γραμμές ήταν, ότι ο Κέινς πρότεινε για τη λύση του τότε γερμανικού προβλήματος: “... αναθεώρηση της Συνθήκης των Βερσαλιών, συμψηφισμό των χρεών μεταξύ των Συμμάχων, περιορισμό των γερμανικών επανορθώσεων, διεθνές δάνειο για τη Γερμανία, νομισματική εξυγίανση κ.λπ.
•••
Επί του προκειμένου, αξίζει να σημειωθεί, ότι κατά παρόμοιο, περίπου, τρόπο έδρασε και το επέτυχε όμως, αν και μη Οικονομολόγος, ο διπλωμάτης Ιωάννης Καποδίστριας, όταν το 1815, ως αντιπρόσωπος της Ρωσίας θα κανόνιζε στο Συνέδριο της Βιέννης (1814-1815) με τους άλλους ισχυρούς της Ευρώπης την τύχη της άδοξα “γκρεμισμένης” Ναπολεόντειας Αυτοκρατορίας, όπου ήταν και το τέρμα της πολιτικής δράσης του Γάλλου Επαναστάτη, ύστερα από την πανωλεθρία που υπέστη στο Βατερλώ.

Ο Καποδίστριας ενήργησε με πάθος, γιατί πίστευε, ότι μία ισχυρή Γαλλία θα ήταν πολύτιμος σύμματος, όταν θα ετίθετο εκ νέου επί τάπητος το Ανατολικό Ζήτημα.

Κι έτσι, χάρη στη σταθερή στάση του Καποδίστρια, στην υποστήριξη των απόψεών του, βοηθήθηκε τότε ανυπολόγιστα η Γαλλία, γιατί οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν ήσαν εξαιρετικά επιεικείς, με αποτέλεσμα τα πρωσικά σχέδια για το διαμελισμό της Γαλλίας καταψηφίστηκαν και επικράτησαν οι λογικές και αποδοτικές με μακροπρόθεσμη προοπτική προτάσεις του Καποδίστρια (1). Και από τον Σεπτέμβριο του 1815 ο Αυτοκράτορας Αλέξανδρος της Ρωσίας διόρισε τον Καποδίστρια Υπουργό του επί των Εξωτερικών. Και από το 1816 ο Ιωάννης Καποδίστριας ανέλαβε τα υψηλά καθήκοντα του Υπουργού των Εξωτερικών Υποθέσεων της Αγίας Ρωσίας.

Ο Ιωάννης Καποδίστριας είναι, επίσης, εκείνος, ο οποίος με τη συγκατάθεση του Ρώσου Αυτοκράτορα Αλέξανδρου το 1813 έπεισε τον Υπουργό Εξωτερικών της Αυστρίας Μέττερνιχ, αργότερα, δε, Πρίγκιπα Καγκελλάριο της Αυτοκρατορίας της Αυστρίας και αδυσώπητο εχθρό του, να ενεργήσουν αποτελεσματικά την Ελβετική Δίαιτα (2), να αποδεχθεί ένα σύστημα ουδετερότητας της Ελβετίας, τα περίφημα καντόνια, που λειτουργούν, χωρίς κανένα πρόβλημα, μέχρι σήμερα.

•••
Μετά την παρεμβολή για τον Ιωάννη Καποδίστρια επανερχόμαστε στον Άγγλο Οικονομολόγο Τζον Μέιναρντ Κέινς, που είναι στο σημερινό μας άρθρο, το κύριο θέμα.
Ο Κέινς συνέχισε να προσφέρει τις υπηρεσίες του τόσο στην Οικονομολογική Επιστήμη, όσοκαι στα αναπτυξιακά θέματα της Αγγλίας μέχρι και τα πρώτα έξι χρόνια της τεσσαρακονταετίας του 1940 και κατά γενική ομολογία με το άριστο ιδεατόν συνδυασμό της αλληλεπίδρασης θεωρίας και πράξης.

•••
Πριν από 83 χρόνια, το 1932, στην Αγγλία στην εξουσία ήταν Κυβέρνηση Συνασπισμού, με Πρωθυπουργό τον Μακ Ντόναλντ. Εν τω μεταξύ, ήδη από το 1929 είχε εκδηλωθεί παγκόσμια, σχεδόν, οικονομική κρίση και οι ευρωπαϊκές χώρες αντιμετώπιζαν μία, σχεδόν, ταυτόσημη σειρά επιλογών με αυτές που απασχολούν την τελευταία πενταετία τους σημερινούς Ηγέτες της Ευρωζώνης.

Η Αγγλική Κυβέρνηση Συνασπισμού άρχισε να εφαρμόζει “μονοκόμματη” περικοπή δημόσιων δαπανών, με την πεποίθηση, ότι η Αγορά θα αποκαθιστούσε τελικά την οικονομική ανάπτυξη.
Η μονόπλευρη αυτή τακτική χωρίς κανένα παραγωγικό προσανατολισμό, παρόμοιο με τον τωρινό, που επιμένουν στην εφαρμογή του με επικεφαλής τη Γερμανία της Καγκελαρίου Μέρκελ, οι σημερινοί Ηγέτες της Ευρωζώνης, δεν έφερε τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Ο Κέινς ήταν από τους κύριους επικριτές της Αγγλικής Κυβέρνησης για την μονόπλευρη επιλογή της, ο οποίος, πέραν της κριτικής του υποδείκνυε επίμονα τρόπους αναζωογόννησης της αδύναμης τότε αγγλικής οικοονομίας, την ανάγκη, όσον ήτο δυνατόν, μείωση των εισαγωγών από το εξωτερικό, ενώ ταυτόχρονα επέμενε, ότι η Τράπεζα της Αγγλίας να διευκολύνει την μεσαία επιχειρηματικότητα σε ρευστότητα, ενώ παράλληλα να διατηρεί τα επιτόκια χαμηλά, ώστε οι επιχειρήσεις να μπορούν να δανείζονται φθηνά, και η φορολογία να μειωθεί κατακόρυφα για να δοθεί ώθηση στην κατανάλωση. Δεν πρέπει, δε, πάντοτε να μάς διαφεύγει, ότι στη χώρα μας η επιχειρηματική πρωτοβουλία, κατά παράδοση, είναι προσκολλημένη στο σχήμα της οικογενειακής επιχείρησης, στο μεσαίο επιχειρηματικό χώρο.

Έτσι, έστω και υπό την πίεση της τρόικας στη χώρα μας συστηματικά καταφεύγουμε στα περίφημα “ισοδύναμα”, τα οποία βυθίζουν ακόμη περισσότερο την ελληνική οικονομία στην ύφεση. Οι δε δανειστές μας, αν ακι επιδεικνύουν διάθεση να μάς βοηθήσουν δεν μάς εμπιστεύονται, γεγονός που αντανακλά και στην προσέλκυση ανάλογων ξένων επενδύσεων, που θα έδιναν αρκετή λύση στη μείωση της ανεργίας, στην “απασχολησιμότητα” των ατόμων.

Δυστυχώς και στη χώρα μας, ύστερα από αδέξιους πολιτικούς χειρισμούς εξαρχής της εκδήλωσης της κρίσης και με την “απαράδεκτη” πίεση της τρόικας, ιδίως των τελευταίων μηνών, η κατάσταση έχει ξεφύγει κάθε παραγωγικής ενέργειας, με αποτέλεσμα: “ενώ το καθαρό διαθέσιμο εισόδημα το 2007 ήταν 191,9 δισ. ευρώ, ύστερα από επτά χρόνια, το διαθέσιμο εισόδημα μειώθηκε κατά 24.8% και σε 144,2 δισ. το 2014.

Την περίοδο αυτή αυξήθησαν όλοι οι φόροι, αλλά τα συνολικά φορολογικά έσοδα του Δημοσίου παραμένουν ανεπαρκή. Απλώς το Κράτος απορροφά όλο το μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος περιορίζοντας ακόμη περισσότερο, λόγω επιβαρημένου σε προσωπικό του δημόσιου ευρύτερου τομέα το ενδεχόμενο ανάκαμψης της οικονομίας” (3). Ωστόσο δεν πρέπει να παρακάμπτεται και το γεγονός, ότι η φορολογική πολιτική, πέραν του οικονομικού παράγοντα επιτελεί και σαφή κοινωνικό χαρακτήρα.

Επί του προκειμένου, ενδεικτική είναι η δήλωση που έκανε το 1931 ο Οικονομολόγος Κέινς, αναφέροντας, μεταξύ των άλλων, παροτρύνοντας τους συμπατριώτες να προσαρμόζουν την συμπεριφορά τους ενόψει της οικονομικής κρίσης της δεκαετίας του 1930: “... Κάθε φορά που αγοράζετε αγαθά αυξάνετε την απασχόληση. Αλλά θα πρέπει να είναι βρετανικά τα αγαθά, προκειμένου να αυξηθεί η απασχόληση σε αυτήν εδώ τη χώρα. Και θα έχετε, ταυτόχρονα, τη χαρά, ότι εκτός από την αύξηση της απασχόλησης συμβάλλετε και στον πλούτο της χώρας μας, επειδή κινητοποιείτε και χρήσιμες άλλες δραστηριότητες”.

Ενώ απογοητευμένος από την αμεριμνησία των Άγγλων πολιτικών τη δύσκολη εκείνη οικονομική κρίση της δεκαετίας του 1930, επαναλάμβανε σε κάθε ευκαιρία, που αυτός έκρινε κατάλληλη: “ότι, η δυσκολία δεν βρίσκεται στο σημείο πώς θα αφομοιώσουμε τις καινούργιες ιδέες, αλλά το πώς θα ξεφύγουμε από τις παλιές, που έχουν ριζοβολήσει μέσα μας”.

Χωρίς σχεδιασμό η κατάργηση των μειωμένων συντελεστών στα νησιά
Στην προχθεσινή ημερήσια εφημερίδα “Η Καθημερινή” της 8.11.2015, δημοσιεύθηκε συνέντευξη της τέως Γενικής Γραμματέας Δημοσίων Εσόδων Κατερίνας Σαββαΐδου. Σε ερώτηση του δημοσιογράφου της εφημερίδας Προκόπη Χατζηνικολάου: “Θεωρείτε σωστή την απόφαση για κατάργηση του ειδικού καθεστώτος στα νησια;”, απάντησε ως εξής:
“Η κατάργηση των απαλλαγών για τα νησιά, ανεξάρτητα αν κάποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με αυτό το μέτρο, έγινε λίγο πρόχειρα και χωρίς σχεδιασμό.

“Κατ’ αρχήν η Ελλάδα δεν φρόντισε να κάνει κάτι το οποίο είχε προτείνει η ΓΓΔΕ. Δηλαδή, να υποβληθεί ερώτημα προς την Ευρωπαϊκή Ένωση για τη δυνατότητα υιοθέτησης απαλλαγής στο μέλλον, εάν αλλάξουν οι δημοσιονομικές συνθήκες της χώρας, με σκοπό την προστασία της νησιωτικής χώρας”.

•••
Προσωπική μας άποψη που δημοσιεύθηκε τον περασμένο μήνα, Οκτώβριο 2015.
“...Όσον αφορά την κατάργηση του καθεστώτος των μειωμένων συντελεστών φόρου προστιθέμενης αξίας, ΦΠΑ, στη Ρόδο, προσωπικά διατηρούμε την άποψη, μέχρις απόδειξης του αντιθέτου, ότι η κατάργηση αποτελεί πράξη παράβασης του Κοινοτικού Δικαίου από Κράτος-Μέλος, που εν προκειμένω είναι η χώρα μας.

“Να σημειωθεί, ότι το ειδικό καθεστώς των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ ενσωματώθηκε τελικά στην Οδηγία για το φόρο προστιθέμενης αξίας (Οδηγία 2006/112/ΕΚ), η οποία κωδικοποίησε όλη τη Νομοθεσία (άρθρο 120) και αποτελεί εφεξής μέρος του Κοινοτικού Κεκτημένου.

“Επομένως, θα πρέπει πριν από οποιαδήποτε ενέργειά μας προσφυγής στο Συμβούλιο Επικρατείας που δρομολογείται από μερικούς, μη τυχόν και αποβεί σε βάρος μας για πάντα. Οπότε, καλόν, θα είναι να εξαντληθεί προηγούμενα κάθε τεκμηριωμένη προσπάθεια προς την πηγή του σοβαρού επ’ αυτού θέματος, που είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση”.
Κ. Ι. Φίνας

Υποσημειώσεις:
1. Ελένη Ε. Κούκου: “Ιωάννης Καποδίστριας. Ο άνθρωπος, ο διπλωμάτης 1800-1828”. Αθήνα 1997.
2. “Δίαιτα”: Είναι παλαιός γερμανικός θεσμός. Όλα τα σοβαρά ζητήματα που παρουσιάζονταν τότε, ήδη από το 1.200, συζητιούνταν κατ’ αρχήν σε Συνέλευση των προυχόντων και μετά ταύτα υποβάλλονταν στη Συνέλευση της φυλής στην οποία μετείχαν γενικά και κατά κανόνα κάθε ελεύθερος άνθρωπος μέλος της φυλής.

Μετέπειτα, όμως, το ”Δίαιτα” κατέστη Συνέλευση φεουδαρχικού, μάλλον, χαρακτήρα όπου, πλέον, οι διάφοροι και πολυάριθμοι φεουδάρχες της τότε Γερμανικής Αυτοκρατορίας ήρχισαν να γίνονται ανεξάρτητοι Ηγέμονες. (Διονύσιος Α. Μαντζουλίνης. “Ιωάννης Καποδίστριας-1776-1831. Τόμος Α’. σελ. 145.
3. Σεραφείμ Κωνσταντινίδης. “Η αναζήτηση εύκολων λύσεων”. “Η Καθημερινή”, 7.11.2015.

Γράφει o Κυριάκος Ι. Φίνας