Η Διεθνής Διακήρυξη των δικαιωμάτων των ζώων και ο προστάτης τους Αγιος Φραγκίσκος της Ασίζης

Του
Γ. Χρ. Μπάρδου
Θεολόγου

Η 4η Οκτωβρίου καθιερώθηκε ως Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων, γι’ αυτό συμπίπτει με την εορτή της μνήμης του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης Αγίου της Καθολικής Εκκλησίας η οποία τον ανακήρυξε ως προστάτη των ζώων και του περιβάλλοντος.

Ο Αγιος Φραγκίσκος της Ασίζης, που κατέχει ξεχωριστή θέση μεταξύ των Αγίων της Δυτικής Εκκλησίας υπήρξε ένας υπέροχος τηρητής της Θεϊκής εντολής της Αγάπης. Γεννήθηκε στα 1182 στην επαρχία της Ουμβρίας της Ιταλίας, στη κωμώπολη της Ασίζης.

Η οικογένειά του ήταν πλούσια. Σαν νέος ακολούθησε άτακτη ζωή. Σ’ ένα πόλεμο της πατρίδας του προς τη γειτονική Περούκια ο Φραγκίσκος συνελήφθηκε αιχμάλωτος και φυλακίστηκε. Τότε μέσα στη φυλακή, όπου παρέμεινε ένα χρόνο, άρχισε μέσα του μια ψυχική μεταμόρφωση.

Περιφρόνισε τα πατρικά πλούτη και ντυμένος μ’ ένα κουρελιασμένο μανδύα σφιγμένο μ’ ένα σχοινί, χωρίς να γίνει απόκοσμος ερημίτης επεδόθηκε σε έργα συμπόνιας και αγάπης.

Από το κήρυγμά του και τα έργα της ευποΐας επηρεάσθηκαν πολλοί άνδρες και γυναίκες σ’ όλη τη Δ. Ευρώπη και ιδρύθησαν τα περίφημα τάγματα των Φραγκισκανών καλογήρων (1209) που στην αρχή περιπλανούντο ντυμένοι μ’ ένα σκούφο σκούρο, ένα ευτελή χιτώνα και με μια ζώνη από σχοινί και εκήρυτταν την ηθική αναγέννηση και την αγάπη.

Αργότερα ίδρυσαν μεγάλα μοναστήρια και καταγίνονταν με τα γράμματα και την επιστήμη. Αρκετό καιρό εμόνασε σε σπηλιά του βουνού Σουμπόσιο, όπου υψώνεται σήμερα το μοναστήρι του Καρτσέρι, που στους κήπους του βλέπεις ακόμα τα πρώτα φραγκισκανικά κελλιά.

Σε μια πορεία του με άλλους μοναχούς σε μια τοποθεσία ανάμεσα στη Κανάρα και στη Μπεβάνα, ο άγιος Φραγκίσκος είδε μερικά δέντρα να υψώνουνται στην πλαγιά του δρόμου· και μέσα στα δέντρα τούτα βρίσκουνταν πλήθος λογής λογής πουλιά, που κανένας δεν είχε ακόμα δει στα μέρη εκείνα· και πλήθος ακόμα πουλιά βρίσκουνταν στο χωράφι, κάτω από τα δέντρα.

Κ’ ευτύς ως ο Φραγκίσκος είδε το φτερωτό τούτο κοπάδι, το πνεύμα του Θεού έπεσε απάνω του κ’ είπε στους δυό μαθητές του¨
- Περιμένετέ με μια στιγμή· πάω να κηρύξω λιγάκι στ’ αδέλφια μας τα πουλιά!

Μπήκε στο χωράφι και τράβηζε προς τα πουλιά που είταν καθισμένα στο χώμα. Κ’ ευτύς ως άρχισε να κηρύττει, τα πουλιά που κούρνιαζαν στα δέντρα κατέβηκαν προς το μέρος του και πια κανένα δεν κινήθηκε, αν και τον κύκλωναν τόσο πολύ κοντά που οι δίπλες του ράσου του άγγιζαν κάμποσα πουλιά!..

Κι ο άγιος Φραγκίσκος είπε στα πουλιά:
- Αγαπητά μου αδέλφια, πουλιά! χρωστάτε πολλά στο Θεό και πρέπει παντού και πάντοτε να τον υμνείτε και να δοξάζετε γιατί σας έδωσε τη δύναμη να πετάτε ελεύτερα όπου θέτε και σας έντυσε με διπλά και τριπλά φορέματα, με τόσο λεπτά και πολύχρωμα στολίδια· και πρέπει ακόμα να χρωστάτε χάρη στον Δημιουργό για την τροφή που σας δίνει, χωρίς νάχετε να δουλεύετε γι’ αυτή και για τη φωνή ακόμα την ωραία που σας έδωκε να κελαηδάτε!

Δε σπέρνετε, μηδέ θερίζετε, αγαπητά μου αδελφάκια, μα ο Θεός σας θρέφει κι αυτός σας δίνει και τα ρυάκια και τις πηγές να ξεδιψάσετε, τους βράχους και τα δάση για να προφυλαχθείτε και δέντρα υψηλά για να χτίσετε τις φωλιές σας. Κι αν και δεν μπορείτε μήτε να γνέθετε, μήτε να υφάνετε, σας δίνει τ’ απαραίτητα φορέματα, σε σας και στα παιδιά σας.

Γιατί ο Δημιουργός σας αγαπά πολύ, καθώς σας το φανερώνει με όλες τούτες τις μεγάλες ευεργεσίες του. Εχετε λοιπόν το νου σας, αδέλφια μου πουλιά, να μην είστε αχάριστα απέναντί του και να προσπαθείτε πάντα να τον δοξάζετε!

Κ’ ευτύς ως είπε τα λόγια τούτα ο άγιος πατέρας, όλα τα πουλάκια αυτά άρχισαν ν’ ανοίγουν τα ράμφια τους, να χτυπούν τις φτερούγες, ν’ απλώνουν το λαιμό και να κλίνουν με σεβασμό τα κεφαλάκια τους στη γης και να φανερώνουν με τα κελαηδητά και τα φερσίματά τους πως είχαν χαρεί κατάκαρδα από τα λόγια που τους είχε πει ο άγιος Φραγκίσκος.

Κι ο άγιος κι αυτός χάρηκε κατάκαρδα, θωρώντας τα και θαύμασε πόσο πολλά είταν τα πουλιά και πόσων λογιών και πόσο ήμερα· και δόξασε το Θεό και γλυκά, αδελφικά, τα παρεκίνησε να τον δοξάσουν κι αυτά μαζί του.

Κι όταν τέλειωσε ο άγιος Φραγκίσκος το κήρυγμά του και την προτροπήν του να δοξάσουν το Θεό, έκαμε το σημείο του σταυρού πάνω σε όλα τα πουλάκια. Κι όλα φτερούγισαν μαζί κελαηδώντας με θαυμαστή δύναμη κι ομορφιά· και σε λίγο χωρίστηκαν κ’ εξαφανίστηκαν ολούθε».
(Από το βιβλίο του Δανού συγγραφέα Johannes Jergense: «Ο Αγιος Φραγκίσκος της Ασίζης» που μετάφρασε ο Ν. Καζαντζάκης).

Με βάση το ιστορικό αυτό γεγονός, η Καθολική Εκκλησία ανακήρυξε τον Αγιο Φραγκίσκο προστάτη γενικά των ζώων. Μάλιστα την ημέρα της μνήμης του, οι καθολικοί φέρνουν τα ζώα τους στα προαύλια των ναών τους, όπου οι ιερείς τους τα ευλογούν διαβάζοντας διάφορες ευχές.
Υστερα από πολύχρονη περιοδεία και έντονη ασκητική ζωή, άρρωστος κατέληξε στο γυναικείο μοναστήρι της Αγίας Κλάρας, κοντά στην πατρίδα του.

Τέλος πήγε στο πατρικό του σπίτι, όπου τυφλός και άρρωστος, έχοντας γύρω τους λίγους Φραγκισκανούς, εξεδήμησε εις Κύριον, σε ηλικία μόλις 44 χρόνων στα 1226 τον Οκτώβριο, τα τελευταία λόγια του ήταν “Αγαπάτε αλλήλους”.

Λίγα χρόνια μετά το θάνατό του Αγιοποιήθηκε από την Καθολική Εκκλησία, στα 1228 από τον Γρηγόριο Θ’. Φιλόσοφοι, ποιητές, συγγραφείς τον ύμνησαν και μεγάλοι ζωγράφοι, όπως ο Δομ. Θεοτοκόπουλος (Ελ. Γκρέκο) φιλοτέχνησαν την προσωπογραφία του.

Στη Ρόδο έχουμε το ναό του Αγίου Φραγκίσκου με το άγαλμα του Αγίου να κρατά στο δεξί του χέρι ένα πουλάκι. Υπάρχει παράδοση, ότι γύρω από φέρετρό του συγκεντρώθηκαν πολλά πουλάκια που κελαδούσαν πένθημα.

Τα δικαιώματα των ζώων, όπως ψηφίστηκαν στο Παρίσι στα 1978.
«Αρθρο 1: Ολα τα ζώα γεννιούνται με ίσα δικαιώματα στη ζωή και στη δυνατότητα ύπαρξης.

Αρθρο 2: Ο άνθρωπος οφείλει να σέβεται τη ζωή κάθε ζώου. Ο άνθρωπος ανήκει στο ζωικό βασίλειο και δεν μπορεί να εξοντώνει ή να εκμεταλλεύεται τα άλλα είδη του ζωικού βασιλείου. Αντίθετα, οφείλει να χρησιμοποιεί τις γνώσεις του για το καλό των ζώων. Κάθε ζώο δικαιούται φροντίδα, προσοχή και προστασία από τον άνθρωπο.

Αρθρο 3: Κανένα ζώο δεν πρέπει να υποβάλλεται σε κακομεταχείριση ή απάνθρωπη συμπεριφορά. Αν η θανάτωση ενός ζώου θεωρηθεί υποχρεωτική, πρέπει να γίνεται στιγμιαία, ανώδυνα και χωρίς καμία πρόκληση αγωνίας του ζώου.

Αρθρο 4: Κάθε ζώο δικαιούται να ζήσει στο φυσικό του χώρο-γη, θάλασσα, αέρα-και να αναπαράγεται σύμφωνα με τους φυσικούς νόμους. Η στέρηση ελευθερίας του ζώου, ακόμη και αν γίνεται για μορφωτικούς σκοπούς, είναι αντίθετη προς τη διακήρυξη των δικαιωμάτων αυτού.

Αρθρο 5: Κάθε ζώο που, από παράδοση, θεωρείται κατοικίδιο, δικαιούται να ζήσει με τον ρυθμό και με τις συνθήκες ζωής και ελευθερίας που αντιστοιχούν στο είδος του. Η διαφοροποίηση αυτών των συνθηκών από τον άνθρωπο έχει σκοπούς κερδοσκοπικούς και είναι αντίθετη προς τη διακήρυξη.

Αρθρο 6: Κάθε ζώο που αποτελεί σύντροφο του ανθρώπου, έχει δικαίωμα διάρκειας ζωής ανάλογης με τη φυσική του μακροβιότητα.
Η εγκατάλειψη ενός ζώου θεωρείται πράξη απάνθρωπη και εξευτελιστική.

Αρθρο 7: Αναφορικά με τα ζώα που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στον άνθρωπο, η διάρκεια και η ένταση δουλειάς πρέπει να είναι σε λογικά πλαίσια, η διατροφή τους ικανοποιητική και η ανάπαυσή τους υποχρεωτική.

Αρθρο 8: Οποιοσδήποτε πειραματισμός επάνω τα ζώα, ιατρικός, επιστημονικός κ.λπ. αντίθετα προς τα δικαιώματα των ζώων, εφ’ όσον προκαλεί πόνο σωματικό ή ψυχικό. Πρέπει να επιδιώκεται η αντικατάσταση του πειραματισμού πάνω στα ζώα, από άλλες υπάρχουσες τεχνικές.

Αρθρο 9: Τα ζώα που εκτρέφονται για τη διατροφή του ανθρώπου πρέπει να στεγάζονται, να τρέφονται, να μετακινούνται και να θανατώνονται χωρίς πρόκληση πόνου και αγωνίας.

Αρθρο 10: Απαγορεύεται η εκμετάλλευση των ζώων, για τη διασκέδαση του ανθρώπου.
Η έκθεση ζώου και τα θεάματα που χρησιμοποιούν ζώα, αποτελούν καταστρατήγηση της αξιοπρέπειας και του σεβασμού προς τη ζωή του ζώου.

Αρθρο 11: Κάθε πράξη που χωρίς λόγο προκαλεί θάνατο ζώου είναι βιοκτονία, είναι έγκλημα απέναντι στη ζωή.

Αρθρο 12: Κάθε πράξη που προκαλεί τον θάνατο μεγάλου αριθμού άγριων ζώων αποτελεί γενοκτονία, έγκλημα απέναντι στο είδος.
Η μόλυνση και οποιαδήποτε καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος οδηγούν στη γενοκτονία.

Αρθρο 13: Σεβασμός επιβάλλεται ακόμη και στο νεκρό ζώο. Κάθε σκηνή βίας στην τηλεόραση και στο σινεμά με θύματα ζώα, πρέπει να απαγορευθεί και μόνο οι σκηνές που έχουν σκοπό να ενημερώοσυν για τα δικαιώματα των ζώων οφείλουν να προβάλλονται.

Αρθρο 14: Οι οργανισμοί προστασίας και προάσπισης των ζώων πρέπει να αντιπροσωπεύονται από κάθε κυβέρνηση. Τα δικαιώματα του ζώου πρέπει να κατοχυρωθούν από τους νόμους, όπως ακριβώς και τα δικαιώματα του ανθρώπου».