Η περίπτωση Κομνηνού Γιαλλούση, σεβαστού καθόλα, δεν επηρέασε τις εξελίξεις

Δύο υπομνήματα στην ελληνική κυβέρνηση

Δ’ ΜΕΡΟΣ
Ο έτερος τέκτονας Κομνηνός Γιαλλούσης, οφθαλμίατρος, μας απασχόλησε κατά καιρούς με τα δημοσιεύματά του και ειδικά για το ποίημα που δημοσίευσε για το μεγάλο στρατηλάτη Αδόλφο Χίτλερ, στην εφημερίδα που κυκλοφορούσαν στη Ρόδο, οι Γερμανοί, με τίτλο «Ελληνικά Νέα», στις 16 Απριλίου 1945. Υπέγραφε το ποίημα ως πρεσβύτερος πρόεδρος του Λαϊκού Συμβουλίου.

Πάντως ο πρεσβύτης αυτός, που έμενε στην Μύξη, στις Βελανιδιές, ήταν σεβαστός απ’ όλους και δεν επηρέασε επ’ ουδενί τα γεγονότα. Όλες οι πόρτες ήταν ανοιχτές, όπως και του ιατρείου του-δεχόταν και χειρουργούσε στην κλινική του γιατρού Π. Διλμπεράκη, στην περιοχή Κούμπουρνου αριθμ 473, απέναντι από το καφενείο Καλλά και πλησίον του Ξενοδοχείου των Ρόδων.

Επίσης πάντα συνομιλούσε με τους κρατούντες και ήταν σεβαστός. Πρώτος, συνάντησε τον Τετράρχη του φασισμού Τζέζαρε Μαρία ντε Βέκκι κόντε ντι Βαλ Τζισμόν, όταν ανέλαβε, στη Ρόδο, τη Διοίκηση των ιταλικών Νησιών του Αιγαίου, μίλησε και έγραψε με διθυράμβους για τη δεκαετία στη Ρόδο του Μάριο Λάγκο, εξυμνώντας τον Μουσολίνι και τον βασιλιά της Ιταλίας και καταλήγοντας:

-Ο Βασιλεύς το θέλει, ο Μουσολίνης το είπε και ο Λάγκο εκτελεί. Ημερομηνία 20 Φεβρουαρίου 1933. Είναι ίσως η πρώτη φορά που τιτλοφορεί το κείμενό του με άλλη λέξη και συγκεκριμένα «Καθήκον». Όλα του τα δημοσιεύματα, την εποχή του Μεσοπολέμου τα τιτλοφορεί «Ο άνθρωπος» και είναι εκατοντάδες, δημοσιευμένα στις εφημερίδες που κυκλοφορούσαν, τότε, «Ροδιακή» και «Νέα Ρόδος».

Η μελέτη αυτών των κειμένων διδάσκει, γιατί φτάνουν μέχρι την εποχή μας. Πολλά, όμως, είναι πρόχειρα, αλλά πάντα άξια προσοχής και μάλιστα μεγάλης προσοχής. Θα ήταν λάθος όλα αυτά να μελετηθούν βάσει των σημερινών δεδομένων, δηλαδή να μην εντρυφήσει κανείς προηγούμενα την εποχή του Μεσοπολέμου, πολιτική, οικονομική, τοπική. Άλλες εποχές τότε, άλλες σήμερα.

«Για τα μάτια»
Με την πάροδο του χρόνου δημοσίευε τις απόψεις του, πάντα με τον τίτλο «Ο άνθρωπος», αλλά υπέγραφε και ως «ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΤΙΑ». Το γιατί μας το εξηγεί ο ίδιος με το πρώτο δημοσίευμά του με αυτή την υπογραφή:
«Πάντα και σ’ όλα του ο άνθρωπος «για τα μάτια». Ό, τι κάμνει και ό,τι λέγει και ό,τι δεν επιτρέπεται να πή «για τα μάτια». Και οι αρετές μας και οι κακίες μας ακόμα πολλές φορές «για τα μάτια».

Ξεχωριστά εμένα αυτό το καταραμένο «για τα μάτια» με κλουθά παντού.
«Γιατρός για τα μάτια». Γεωργός «για τα μάτια». Υιός, θείος, σύζυγος, πατέρας, συγγενής «για τα μάτια». Και τι δεν είμαι «για τα μάτια»; Ακόμα κατά σατανική σύμπτωση ρίζα του ονόματός μου το «για»-για-λούσης.
Μα…
Μα… εγώ, παρακαλώ… Τίποτε. Ούτε μα, ούτε ξεμά κι ας αφήσουμε τα λούσα.

Όλοι μας, αγαπητοί, φίλοι, συγγενείς, πατριώτες κ.τ.λ. ποιος λίγο, ποιος πολύ, είμαστε «για τα μάτια».
Κι έτσι πρώτος εγώ, αφήνοντας τα λούσα και λούσης, θα υπογράφω από τώρα-αν και πολύ αργά με το σωστό όνομα: Μίξη, «Βελανιδιές» «ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΤΙΑ»

Υπόμνημα στο Βενιζέλο
Στις 30 Απριλίου 1930 ο Γιαλλούσης αποστέλλει υπόμνημα στον πρωθυπουργό της Ελλάδος Ελευθέριο Βενιζέλο, με σκέψεις, για την όλη κατάσταση στη Δωδεκάνησο και μεταξύ άλλων γράφει ότι «ο εξιταλισμός της Ρόδου, ήτις διατρέχει τον μεγαλύτερον κίνδυνον, δι’ ευνοήτους λόγους δεν θα συ-ντελεσθή δια του εξιταλισμού του Ελληνικού στοιχείου.

Τούτο αποκλείεται. Ποτέ ο Έλλην Ρόδιος, ούτε άλλος Ελλην Δωδεκανήσιος, δεν θα αλλάξη Θρησκείαν και Εθνισμόν. Ο εξιταλισμός συντελείται συστηματικώτατα και μεθοδικώτατα δια της ενισχύσεως των ξένων στοιχείων, Φράγκων, Εβραίων, Τούρκων, και της εξασθενήσεως ποιοτικώς του ημετέρου, εις βαθμόν ώστε να κινδυνεύη τούτο να καταντήση μειονότης.

Δεν διστάζω να είπω ότι τούτο δυστυχώς βοηθούμεν και ημείς δια της αστόχου και ανερματίστου πολιτικής μας, διότι ελλείπει παρ’ ημίν μια ενότης, εις συντονισμός ενεργειών, μια συνεργασία. Ουδέν πρόγραμμα, ουδεμία κατεύθυνσις ωρισμένη. Εκάστη νήσος και προ παντός έκαστος Σύλλογος, Σύνδεσμος, Ένωσις, Νεολαία, ή όπως άλλως καλείται, ίνα μη είπωμεν και έκαστος Δωδεκανήσιος έχει ιδίαν πολιτικήν…». Και στη συνέχεια καταφέρεται κατά της Κεντρικής Επιτροπής Δωδεκανησίων Αλεξανδρείας την οποία κατηγορεί για άστοχο εν πολλοίς πολιτική…

Οι αρμόδιοι του υπουργείου των Εξωτερικών έκριναν σκόπιμον να ενημερώσουν τον πρόξενο της Ελλάδος στη Ρόδο Δημήτριο Παππά, ο οποίος στις 7 Μαΐου 1930 απαντά ότι έχει αντίγραφο του σημειώματος και προσθέτει ότι «ο ιατρός Γιαλλούσης επιρροήν έχει μόνον εν τη ροδιακή πρωτευούσει και επί μικρού σχετικώς αριθμού πεπαιδευμένων» …και συνεχίζει, αλλά δεν είναι του παρόντος. Οι αρμόδιοι κύκλοι του Υπ.Εξ. απάντησαν στον Παππά, πολύ αργότερα, στις 2 Μαΐου 1930 αναφέροντες ότι «θεωρούμεν περιττόν να διαβιβάσωμεν προς τον κ. Πρωθυπουργόν, το υπόμνημα.

Πράγματι είναι καταφανής ο επιδιωκόμενος σκοπός, καθόσον είναι γνωσταί αι τάσεις του συντάκτου αυτού. Δεν αμφιβάλλομεν ότι εάν τυχόν ήθελε δοθή απάντησίς τις εκ μέρους του κ. Προέδρου της κυβερνήσεως, θα εγίνετο χρήσις αυτής, επιτηδείως διαστρεφομένης, υπό των φίλων του συντάκτου του υπομνήματος, διά τούτο επιβάλλεται σιγή επί του εν λόγω θέματος». Οι αρμόδιοι κύκλοι που αναφέρουμε, μεταφράζονται «εντολή του υπουργού, ο τμηματάρχης-τότε υπουργός των Εξωτερικών ήταν ο Ανδρέας Μιχαλακόπουλος.

Νέα εμφάνιση
Ο Κομνηνός Γιαλλούσης εμφανίζεται και πάλιν με νέα επιστολή του προς τον Πρόεδρο της Ελληνικής Κυβερνήσεως τα πρώτα χρόνια της απελευθέρωσης, και συγκεκριμένα στις 24 Μαΐου 1946. Την εποχή αυτή κυριαρχεί το ζήτημα της παραιτήσεως του μητροπολίτη Ρόδου Αποστόλου Τρύφωνος και πού θα μεταβεί-στη Μονή Βλατάδων, όχι, όμως, να παραμείνει στη Ρόδο. Για το ζήτημα αυτό έχουμε γράψει στο παρελθόν, πάμπολλες φορές, ότι δεν δίδουμε λεπτομέρειες…

Γράφει στον πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Τσαλδάρη (18.4.1946-24.1.1947):
«Εξοχότατε, Ακούονται πολλά εναντίον του Συνταγματάρχου Τσιγάντε. Κλινήρης δεν ημπορώ να εξακριβώσω εάν πρόκειται περί αληθειών ή συκοφαντιών. Όλα είναι δυνατά, από τον μεταπολεμικόν άνθρωπον, και συνηθέστατα. Φρόνιμον νομίζω όπως στείλετε ειδικόν υπάλληλον προς εξακρίβωσιν αληθείας κατ’ αλλήλους. Εκτιθέμεθα απέναντι και ξένων αρχών. Μετά τιμής Δρ Κομνηνός Γιαλλούσης Ρόδος τη 24.5.1946.» Η επιστολή είναι γραμμένη σε χαρτί του Γηροκομείου που φέρει τη σφραγίδα
«Γηροκομείον ΤΟΥΤΣΗ-ΓΙΑΛΟΥΣΗ ΕΝ ΡΟΔΩ».

Και βιβλίο ο «Άνθρωπος»
Τέλος τα πρώτα μεταπελευθερωτικά χρόνια, ο Γιαλλούσης κυκλοφόρησε βιβλίο με τίτλο «Ο Άνθρωπος» που στοιχειοθετήθηκε στο Τυπογραφείο Εμμ. Κρητικού και Απόλλωνος, στη Ρόδο και περιέχει τα ποιήματα «το γιατρικό της λησμονιάς» και τα σκλαβωμένα αδέλφια», το διήγημα «άνθρωπον από γενιάν και σκύλον από μάνδρα», και τα κείμενα «Πολεμικές γιορτές», «Ο αγνός και άκακος κυνικός Γιαπανάς», όπου γράφει για ένα περίεργο τύπο των Τριαντών με το όνομα Πανταζή, «Άνθρωπος και αλεπού», «Ήλθε ο κάλφας», «Στα καλά καθούμενα» και «ανάθεμα και κρίμα στα γράμματα».

Εμείς έχουμε υπόψη το βιβλίο, όπου ο ίδιος ο Γιαλλούσης κάνει διορθώσεις και διάφορες άλλες σημειώσεις. Στο εξώφυλλο εκτός του τίτλου με μικρότερα άλλα στοιχεία υπάρχει υπότιτλος «εργάζου μέτρια κι αγάπα πλέρια».

* Παρουσίαση-σχολιασμός
Κώστας Τσαλαχούρης