Οι απαλλοτριώσεις διά της «αφαιμάξεως» στοίχισαν στην ιταλική Διοίκηση 9.110.141 λιρέτες και με σύμμαχο τις ΗΠΑ, η Ιταλία ζήτησε 700 εκατομμύρια

Η διαμόρφωση της περιοχής Φιλερήμου

Γράφει ο Κώστας Τσαλαχούρης Οι απαλλοτριώσεις, στη Ρόδο, άρχισαν στις 25 Ιανουαρίου 1927 και τερματίστηκαν στις 21 Μαΐου 1943. Συνολικά, για όλες αυτές τις απαλλοτριώσεις που έγιναν στο διάστημα των δεκαεπτά χρόνων του Μεσοπολέμου και του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου, δαπανήθηκαν 9.110.141, 47 λιρέτες, ποσόν ευτελές για τόσες και τόσες «αφαιμάξεις» ετσιθελικές, πολλές φορές εχθρικές προς τους κύριους ιδιοκτήτες, οι οποίοι ανήμποροι να αντιδράσουν, αναγκάζονταν να δεχτούν το κάτι τις, χωρίς κανένα σχόλιο. Δεν ήταν δυνατόν να υπάρξει αποτέλεσμα άλλο, απ’ αυτό που ήθελαν οι κρατούντες. Το ψωμί και το μαχαίρι ήταν δικό τους. Καμιά αντίρρηση. Μόνο στην περίπτωση Αθανασίου Καζούλλη, όταν έγινε η φοβερή επιδρομή στην κτηματική περιουσία, του ίδιου, του Σταμάτη Καζούλλη και γενικά των Καζούλληδων, υπήρξε αντίδραση, η οποία έφτασε μέχρι την ανταλλαγή διακοινώσεων μεταξύ Ελλάδος και Ιταλίας και η υπόθεση εκδικάστηκε ενώπιον ακροατηρίου στα Δικαστήρια της Ρώμης. Εκεί, οι κληρονόμοι του Σταματίου Καζούλλη, Ελένη, Αθανάσιος, Μιχαήλ και Ιωάννης, έχασαν τη δίκη και το τσιφλίκι που βρισκόταν στη θέση «Γανή Αχμέτ». Οι Ιταλοί έφτιαξαν τις εγκαταστάσεις του γηπέδου Γκολφ και στρατιωτικά έργα. Πρέπει να σημειωθεί ότι στις απαλλοτριώσεις που θα αναφερθούμε, στη συνέχεια, δεν περιλαμβάνονται αυτές που έγιναν, χωρίς να εκδοθεί Κυβερνητικό Διάταγμα και τις ήξερε μόνον ο αρμόδιος υπάλληλος και αυτός της στατιστικής υπηρεσίας, που κρατούσε για κάθε κίνηση και ενέργεια, στατιστικά. Η μόνη του δουλειά ήταν να ξύνει το μολύβι το μελανί για να είναι ανεξίτηλο και να γράφει. Έτσι χάρις σ’ αυτόν-εδώ γράφεται με τη γενική έννοια- έχουμε καταγεγραμμένα τα πάντα. Οι Ιταλοί και ειδικά η Διοίκηση των Ιταλικών Νήσων του Αιγαίου ήταν φοβερή και ασυναγώνιστη στην στατιστική. Δεν της ξέφευγε τίποτε. Ακόμη και αν απαλλοτρίωνε ένα δέντρο ή μερικά τετραγωνικά μέτρα γη, το σημείωνε. Με τον τρόπο αυτό, έχουμε το τι συνέβη στα χωριά της Ρόδου, με την ίδρυση, και μετά, των πρότυπων ιταλικών χωριών ή ακόμη και για τα στρατιωτικά έργα. Η πρώτη απαλλοτρίωση Η πρώτη απαλλοτρίωση, καταγράφεται στις 25 Ιανουαρίου 1927, όπου εκδίδεται το υπ’ αριθμ. 21 Διάταγμα και αφορά όλη την ιστορική περιοχή του Φιλερήμου. Δίδονται στους δικαιούχους 104.761 λιρέτες και αμέσως αρχίζουν οι εργασίες για την αξιοποίηση του πεδίου στην κορυφή και τους οφιοειδούς δρόμου-όχι του σημερινού, κατεστράφη και πήρε την τωρινή του μορφή μετά πολλές…περιπέτειες, την εποχή της δικτατορίας. Ήταν ένα έγκλημα. Με την απαλλοτρίωση, κατασκευάστηκαν η Μονή με τα παραπήγματα, ο δρόμος των Παθών και ο μεγάλος Σταυρός. Φυσικά σε όλα αυτά περιλαμβάνονται και οι εργασίες υποδομής, για τη διαμόρφωση της κορυφής του Φιλερήμου με ωραίους δρόμους, με χαλίκι και χωμάτινους, αποχετευτικό σύστημα κι έτσι δεν είχαμε πλημμύρες, κιγκλιδώματα, και σε ειδικά σημεία, κατασκευάστηκαν μπαλκόνια για τους επισκέπτες, να θαυμάζουν τη θέα του κόλπου των Τριάντων, των εσωτερικών χωριών και των βουνοκορφών της Μικρασίας. Στις 21 Σεπτεμβρίου 1927 με άλλο Κ. Διάταγμα, με αριθμό 150, δίδονται άλλες 2.846 λιρέτες και απαλλοτριώνεται άλλο ένα τμήμα της ιστορικής περιοχής Φιλερήμου. Πρέπει να σημειώσουμε ότι στο παρόν σημείωμα δεν μπορεί να γίνει σύγκριση του τιμήματος με τη σημερινή αξία γιατί για κάθε περίπτωση θα χρειάζονται σελίδες και σελίδες. Η δεύτερη απαλλοτρίωση δημοσιεύτηκε στις 27 Φεβρουαρίου 1927 με αριθμό 37 Διατάγματος, και περιλάμβανε δεντρόφυτη και κηπουρική περιοχή στη θέση Τζιμπουλού Ντερεζί στην Ακαντιά για την αποθήκευση των σκουπιδιών της πόλεως. Η περιοχή αυτή ανήκε στην οικογένεια Χαβούζ, από τις πλέον ευκατάστατες της πόλεως Ρόδου. Για την απαλλοτρίωση αυτή δόθηκαν 6.854 λιρέτες. Η περιμετρική Νιοχωριού Λίγες μέρες μετά, και συγκεκριμένα, στις 7 Μαρτίου 1927 άρχισε η διαμόρφωση εκτάσεως για την ανέγερση Αρρεναγωγείου. Εκεί υπήρχε ένα οίκημα και κηπούλια τα οποία πάρθηκαν, αντί ποσού 43.274 λιρετών. Το Διάταγμα έφερνε τον αριθμό 48. Έπρεπε, όμως, να ανοιχτούν δρόμοι, ένα είδος περιμετρικού γύρω από το νέο μαράσι, το Νιοχώρι, πράγμα που επιτυγχάνεται με τον πιο εύκολο τρόπο, αυτόν της αρπαγής. Ο δρόμος που ανοίγεται από το Αρρεναγωγείο μέχρι το Αλμπέργκο ντε λε Ρόζε κοστίζει στη Διοίκηση 9.600 λιρέτες-Διάταγμα αριθμός 83 και ημερομηνία 14 Ιουνίου. Με νεότερο Διάταγμα, στις 5 Νοεμβρίου 1927-αριθμός 203-οι κρατούντες επιστρέφουν στον ιδιοκτήτη κάποια έκταση και ζητούν απ’ αυτόν να τους επιστραφούν, 900 λιρέτες Οι απαλλοτριώσεις συνεχίστηκαν σε όλη τη διάρκεια του Μεσοπολέμου μέχρι τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας το Σεπτέμβριο του 1943, με μόνη εξαίρεση το έτος 1936, που δεν υπάρχει κανένα Διάταγμα. Έτσι κατ’ έτος, μέχρι το 1931, έχουμε: 1928 Διάταγμα υπ’ αριθμ. 11/ 20 Ιανουαρίου 1928, απαλλοτρίωση της περιοχής κοντά στο Μουσουλμανικό νεκροταφείο στο Κορακόνερο για τη δημιουργία γηπέδου γκολφ, 30.000 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ.143/ 14 Αυγούστου, απαλλοτρίωση στη συνοικία Εντερούμ της πόλεως του με αριθμό 1890 ακινήτου για την επέκταση του κτιρίου και του περιβάλλοντος χώρου της Ηλεκτρικής εταιρείας, 50.344 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ.157/28 Αυγούστου, απαλλοτρίωση περιοχής στο Καναμάτι νέου Λοιμοκαθαρτηρίου, 2.326,30 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 185/19 Οκτωβρίου, απαλλοτρίωση καλλιεργημένων εκτάσεων στη Βιλλανόβα για την ανέγερση Πειραματικού Γεωργικού Ινστιτούτου, 106.332 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 52/ 2 Μαΐου, η απαλλοτρίωση για την κατασκευή Πειραματικού Γεωργικού Ινστιτούτου αυξάνεται κατά 68.668 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 251/ 20 Δεκεμβρίου, απαλλοτρίωση ακινήτων για την κατασκευή της οδού Ντέλλε Σκουόλε, 23.738,50 λιρέτες. 1929 Διάταγμα υπ’ αριθμ. 43/ 25 Απριλίου 1929, απαλλοτρίωση σπαρσίμου εκτάσεως για την κατασκευή καμίνου κεράμων, 5.400 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 131/ 30 Αυγούστου απαλλοτρίωση σπαρσίμου εδάφους στο Γεννάδι για την εκμετάλλευση των αργιλωδών διαστρώσεων, 18.877 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 119/ 20 Αυγούστου, απαλλοτρίωση ακινήτων στη Ρόδο για την ανέγερση στρατώνα της Βασιλικής Τελωνοφυλακής, 21.999,85 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 167/ 8 Νοεμβρίου, απαλλοτρίωση εκτάσεως πλησίον του νεκροταφείου Aγίου Δημητρίου και του χειμάρρου που περνά από την περιοχή για την ανάδειξη της περιοχής, 430 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 174/ 13 Νοεμβρίου, απαλλοτρίωση ακινήτων για την κατασκευή Σταδίου στην πόλη της Pόδου, 9.225 λιρέτες. 1930 Διάταγμα υπ’ αριθμ. 4/ 14 Ιανουαρίου, απαλλοτρίωση ακινήτων στο Γεννάδι, 34.004 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 28 Ιανουαρίου, απαλλοτρίωση ακινήτου για την επέκταση του Αρχαιολογικού Ινστιτούτου "FERT", 5.000 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 72/ 6 Μαΐου, η απαλλοτρίωση στην περιοχή του Aγίου Δημητρίου αυξάνεται κατά 1.224,80 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. -/20 Ιουνίου, απαλλοτρίωση περιοχών για την οριστική διαμόρφωση της πλατείας Kαστελλάνια, 700 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 194/27 Ιουνίου, απαλλοτρίωση ακινήτου για την επέκταση του στρατώνα Ρετζίνα, 24.000 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 293/ 29 Αυγούστου, απαλλοτρίωση χωραφιού για την επέκταση του Φυτώριου Pόδου, 24.800 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 306/ 26 Σεπτεμβρίου η απαλλοτρίωση για την επέκταση του στρατώνα Pετζίνα αυξάνεται κατά 3.598,40 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 377/ 12 Δεκεμβρίου, απαλλοτρίωση ακινήτου στα Τριάντα για την ανέγερση στρατώνα των Βασιλικών Καραβινοφόρων, 2.448 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 385/ 26 Δεκεμβρίου, απαλλοτρίωση ακινήτου για τη διεύρυνση της οδού που συνδέει την πλατεία Aρμερίας με την πλατεία του νοσοκομείου των Iπποτών, 6.600 λιρέτες. 1931. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 25/4 Φεβρουαρίου, απαλλοτρίωση ακινήτου στη Ρόδο για την διαμόρφωση στην τελική της μορφή της πλατείας Αρσενάλε, 1.000 λιρέτες. Διάταγμα υπ’ αριθμ. 26/ 5 Φεβρουαρίου, η απαλλοτρίωση για τη διεύρυνση της οδού που συνδέει την πλατεία Aρμερίας με την πλατεία του Νοσοκομείου των Iπποτών αυξάνεται κατά 783, 75 λιρέτες. Για τον ίδιο σκοπό με το υπ' αριθμ 248 Διάταγμα στις 28 Δεκεμβρίου, απαλλοτριώνεται και άλλο ακίνητο και ο ιδιοκτήτης του αποζημιώνεται με 30.000 λιρέτες. Τελικά η ιταλική Κυβέρνηση για όλες αυτές τις απαλλοτριώσεις των 9 εκατομμυρίων που έγιναν συν τα κτίρια που μας άφησαν, ζήτησε με σύμμαχο, την Κυβέρνηση των ΗΠΑ, 700 εκατομμύρια λιρέτες ή 32 εκατομμύρια δολάρια, ποσόν υπέρογκο και εκτός πραγματικότητας. Τελικά η φτωχή Ελλάδα τα πλήρωσε όλα. Αυτό, όμως, είναι άλλη Ιστορία…