Η πολιτική Ντε Βέκκι στο ζήτημα της Εκκλησίας της Δωδεκανήσου Τι γράφει η Ιταλική πλευρά

Παρουσίαση-σχολιασμός Κώστας Τσαλαχούρης ΙΘ΄ Η άλλη πλευρά του λόφου. Ναι, υπήρχε και η άλλη πλευρά, αυτή που ανακίνησε το ζήτημα της χειραφετήσεως της Εκκλησίας της Δωδεκανήσου, με την απόσπασή της από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και της ανακηρύξεώς της σε ανεξάρτητη Εκκλησία με δική της Σύνοδο-πόσοι, όμως, συνοδικοί θα την απάρτιζαν, και άλλα που δεν ήταν δυνατόν να γίνουν. Εδώ και αρκετά χρόνια, μιλάμε για τριάντα και πλέον, υπήρξε πρόσβαση σε επίσημα ελληνικά και ιταλικά Αρχεία, πολλοί πρωταγωνιστές έγραψαν τα απομνημονεύματά τους, άλλοι κατέθεσαν τη μαρτυρία τους, οι εφημερίδες ψηφιοποίησαν τις σελίδες τους, και οι ερευνητές άρχισαν να εντρυφούν ακόμη περισσότερο σε μια από τις πιο λαμπρές σελίδες της Δωδεκανησιακής Ιστορίας. Τα γεγονότα της Καλύμνου Δεν μπορεί κανείς, να παραβλέψει τα γεγονότα της Καλύμνου, την κορυφαία αντίσταση ενός λαού, όταν κήρυξε την Εκκλησία του εν διωγμώ, έκλεισε τους ναούς, αφού «έντυσε» τις εισόδους με μαύρα κρέπια, γάμοι, κηδείες, βαφτίσια δεν τελούνταν, τα ευχάριστα και δυσάρεστα γεγονότα γράφονταν πίσω από τις εικόνες της κάθε οικογένειας, τους φακέλους που άφησαν ή εμπιστεύτηκαν Πατριάρχες- ο Φώτιος Β΄-ή ο τότε Μητροπολίτης Μάξιμος που ερεύνησε για το θέμα τις συνεδριάσεις της Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου-μετέπειτα, εξελέγη Πατριάρχης, παραιτηθείς μετά λίγο χρονικό διάστημα και αποκληθείς «Κόκκινος Πατριάρχης», τις σελίδες που αφιέρωσαν οι μεγαλύτερες εφημερίδες του κόσμου «Τάιμς» του Λονδίνου, «Τάιμς της Νέας Υόρκης», τις εφημερίδες της Κωνσταντινουπόλεως, τη «Φωνή της Εκκλησίας» στην Αθήνα, και τόσα άλλα. Η αρχή, το 1923 Το ζήτημα της χειραφετήσεως, άρχισε το 1923, μετά την υπογραφή της Συνθήκης Ειρήνης στη Λωζάννη, όταν η Μητρόπολη Ρόδου ήταν ακέφαλη, λόγω της εξορίας του μητροπολίτη Ρόδου Αποστόλου Τρύφωνος. Από ελληνικής πλευράς, το Δωδεκανησιακό, το χειριζόταν η Β΄ Πολιτική Υπηρεσία του υπουργείου των Εξωτερικών, και από του 1923 και, μετά η Α΄ Πολιτική, γιατί βρισκόταν στην πρώτη γραμμή, ως το κυριότερο ζήτημα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Όλα τα έγγραφα που αναφέρονται στο Δωδεκανησιακό φέρνουν τη σφραγίδα της Α΄ Πολιτικής και δια χειρός «υπ’ όψιν», υπουργού και μετά το διάβασμα, τη μονογραφή του. Επίσης το Δωδεκανησιακό κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το διαχειριζόταν το Τμήμα Ευρώπης των Κυβερνήσεων των Αθηνών, του Καΐρου, της Ιταλίας όταν είχε εγκατασταθεί εκεί το 1944, για λίγο χρονικό διάστημα. Οι εκάστοτε πρόξενοι, διευθύνοντες το Προξενείο Ρόδου, μπορεί να έστελναν τις αναφορές και εκθέσεις τους, όπως και ο μόνιμος διευθύνων πρόξενος Ρόδιος Νικόλαος Καραγιάννης, αυτές αξιολογούνταν ανάλογα, και επιβεβαιώνεται από τα υπηρεσιακά σημειώματα που εκδίδονταν και καταχωρούνταν, μετά την ανάγνωση και αποστολή στις διάφορες ελληνικές πρεσβείες, στους ειδικούς φακέλους. Πολλές φορές ζητούνταν η γνώμη των προξένων Δ. Παππά, Γ. Χριστοδούλου, ποτέ, όμως, του Χαλκιόπουλου και του Α. Λιανοπούλου. Αναφέρουμε μόνο αυτούς τους προξένους όταν το Εκκλησιαστικό βρισκόταν στο φόρτε του. Πάντα ίδια πολιτική Ένα είναι γεγονός, ότι όλες οι ελληνικές Κυβερνήσεις, από το 1923 μέχρι την έναρξη του Μεγάλου Πολέμου, που δεν ήταν λίγες, και διαφόρων κομματικών πεποιθήσεων, ακολούθησαν την ίδια πολιτική, γιατί θεωρούσαν εν γένει το Δωδεκανησιακό, εθνικό ζήτημα. Μόνο το 1943, το γράψαμε σε άλλα σημειώματά μας, η Κυβέρνηση του Καΐρου, θέλησε να κλείσει το Εκκλησιαστικό, με το διορισμό του μητροπολίτη Σάμου Παντελεήμονος ως μητροπολίτη Ρόδου, αλλά παρέμεινε στις σκέψεις. ʼλλη μια φορά η πολιτική ηγεσία του υπουργείου των Εξωτερικών, ζήτησε από τον τότε πρόξενο Δ. Παππά, που μόλις είχε φτάσει στη Ρόδο, να μην κάνει κοινωνό τον μητροπολίτη Απόστολο Τρύφωνος, των διαπραγματεύσεων που διεξάγονταν για το Αυτοκέφαλο της Εκκλησίας Αλβανίας. Στη μακρόχρονη έρευνά μας για το ζήτημα ουδέποτε βρέθηκε έστω ένα έγγραφο του Αποστόλου Τρύφωνος που να πληροφορεί την Κυβέρνηση για τις ενέργειες της Διοικήσεως των Ιταλικών Νήσων του Αιγαίου, όπως επίσης ποτέ δεν τον κατηγόρησε ευθέως για τη στάση του. Εδώ γεννάται το ερώτημα: Γιατί τότε έγινε η δολοφονική απόπειρα εναντίον του; Και το πιο τραγικό, είχε προειδοποιηθεί για την ενέργεια, από των στηλών των εφημερίδων. Επίσης ουδέποτε το Οικουμενικό Πατριαρχείο επέρριψε ευθύνες στον Απόστολο Τρύφωνος, μάλιστα δε του ζήτησε να γίνει συνοδικός. Λάθη τακτικής Η απόσταση του χρόνου, βεβαιώνει την εκπεφρασμένη άποψή μας, ότι έγιναν από τον κύριο πρωταγωνιστή λάθη τακτικής, που παρότι ήταν δυνατόν να μην επαναληφθούν, συνεχίστηκαν μέχρις ότου έφτασε στη Ρόδο ο τετράρχης του Φασισμού Τζέζαρε ντε Βέκκι. Δεν μπορεί να παραβλεφτεί ότι υπήρξε μια από τις μεγαλύτερες φωτεινές προσωπικότητες της Ορθοδόξου Εκκλησίας κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, ως αρχιγραμματέας του Οικουμενικού Πατριαρχείου, επικεφαλής της Αντιπροσωπείας του Πατριαρχείου στις συνομιλίες για τον Κανονισμό και Καταστατικό Χάρτη του Αγίου Όρους, ως απλό μέλος της Οργανώσεως της Κωνσταντινουπόλεως, των γεγονότων του Πάσχα του 1919, ότι τουλάχιστον δύο φορές «έχασε» τον Οικουμενικό Θρόνο και δεν εξελέγη Πατριάρχης, τις καθημερινές του επισκέψεις στην τουρκική Ασφάλεια η οποία έβλεπε με άλλο μάτι την παραμονή του στην Κωνσταντινούπολη, το άνοιγμα των εκκλησιών για τη μάθηση στους γυναικωνίτες της ελληνικής γλώσσας, της ιστορίας και γεωγραφίας, των τοπικών εθίμων, με το πρόσχημα ότι είναι Κατηχητικά Σχολεία, τα συσσίτια για να μην αφανιστεί ένας λαός. Έγιναν σφάλματα τακτικής, που τα βλέπουμε ακόμη και σήμερα, με άλλους πρωταγωνιστές, τωρινούς. Ας μην ξεχνούμε στις μέρες μας, τη διένεξη για τον τόμο του 1928, το ζήτημα των Νέων Χωρών, τις πρώτες ημέρες μετά στην πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού στην Αλβανία, με την Ορθόδοξη Εκκλησία της Αλβανίας, τη θέση της Εκκλησίας της Ελλάδος ως προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο επί εποχής του μακαριστού Χριστοδούλου, εκείνο το περίφημο «με ζηλεύετε» όταν ειπώθηκε κατά την ενθρόνιση του Πατριάρχη Ιεροσολύμων, και ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος απάντησε ότι δεν έχει να ζηλέψει τίποτε ο πρώτος μεταξύ ίσων τη τάξει ιεράρχης, έστω και αν έχει λίγες χιλιάδες πιστούς, από εκείνον που βρίσκεται πολύ πίσω στην κλίμακα-ακριβώς 13ος . Δεν πρέπει επίσης να μην αναφερθεί ότι τα παραπάνω παραδείγματα, αποτελούσαν εσωτερικά ζητήματα, ενώ το Εκκλησιαστικό ζήτημα της Δωδεκανήσου αποτελούσε εθνικό ζήτημα και ενδιέφερε δύο Κράτη. Εκεί ήταν η διαφορά. Η ιταλική πλευρά Στο σημερινό σημείωμα θα δώσουμε την ιταλική πλευρά που αντλήσαμε από το βιβλίο του αείμνηστου Ιταλού καθηγητή Cesare Marongiou Buonaiuti, «La politica religiosa del Fascismo nel Dodecanneso»-«Η θρησκευτική πολιτική του Φασισμού στα Δωδεκάνησα», την περίοδο της Διοικήσεως του Ντε Βέκκι. Περιλαμβάνεται στο πέμπτο κεφάλαιο του βιβλίου-εκδόθηκε το 1979, τη μετάφραση του οποίου έχουμε από το 1985.. Την έρευνα αυτή την γνωρίζουμε από το 1981-μας την έθεσε υπόψη ένας Σκωτσέζος ερευνητής και αμέσως μετά από λίγο χρόνο ο ιστορικός ερευνητής Φίλιππος Κάραμποτ, καθηγητής της Ελληνικής Ιστορίας των Νεότερων Χρόνων στο Τμήμα Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του King’s College του Λονδίνου, ο οποίος μας την έδωσε σε φωτοτυπία. Η μετάφραση έγινε το 1985 στη Ρόδο από συμπατριώτη μας-εκπληκτική μετάφραση αλλά πρέπει πρώτα να…μεταφράσεις τα ελληνικά-ιερογλυφικά του μεταφραστή, και λίγο αργότερα στην Αθήνα. Εμείς προτιμήσαμε τη μετάφραση του συμπατριώτη μας αφού μελετήσαμε γράμμα προς γράμμα τα κείμενα του αείμνηστου, και κρατήσαμε ανέκδοτη τη μετάφραση. Για το Εκκλησιαστικό, από την εποχή της καταλήψεως μέχρι το έτος 1952, για μια τουλάχιστον 40ετία, δώσαμε στη δημοσιότητα τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν κατά καιρούς, πάντα από πρωτογενείς πηγές, σε χιλιάδες σελίδες και δεν είναι υπερβολή αυτό, που υπερβαίνουν σε λέξεις τις οκτακόσιες χιλιάδες. Πρέπει να σημειώσουμε ότι κατά καιρούς, από τις στήλες της «Ροδιακής» παραθέτουμε ορισμένα γεγονότα μεμονωμένα, πάντα από πρωτογενείς πηγές, συμπληρώνοντας έτσι την Ιστορία του Εκκλησιαστικού ζητήματος. Δεν δώσαμε μέχρι σήμερα τα έτη 1945 και μέρος του 1946 δηλαδή τους μήνες που προηγήθηκαν της παραιτήσεως των μητροπολιτών Ρόδου και Λέρου-Αστυπαλαίας και τι επακολούθησε. ΑΥΡΙΟ: Το Κ΄ μέρος