Τα πέντε αγάλματα των Ρωμαίων αυτοκρατόρων εγκαθίστανται στη Ρόδο, δώρο του Ντούτσε

ΤΑ ΣΚΛΗΡΑ ΕΚΕΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ 1937-1940

Παρουσίαση-σχολιασμός Κώστας Τσαλαχούρης ΙΣΤ΄ Η πρώτη έξοδος του Ντε Βέκκι προς τα νησιά της Κτήσεως έγινε στην Κω, στα τέλη Φεβρουαρίου 1937. Με το πάτησε το πόδι του, χάλασε ο κόσμος. Ανεμοστρόβιλος σάρωσε την πόλη και επέφερε μεγάλες καταστροφές στα έργα που γίνονταν για την αναμόρφωση της πόλεως, λόγω του πρόσφατου καταστρεπτικού σεισμού. Το αεροπλάνο του παρασύρθηκε από τον ισχυρό άνεμο και υπέστη σοβαρές ζημιές. Έτσι κατά την επιστροφή του στη Ρόδο χρησιμοποίησε τη θαλαμηγό «Λενιάνο», χωρίς να πάει σε άλλα νησιά. Φαίνεται ότι η κακοκαιρία είχε τοπικό χαρακτήρα γιατί και η Κάλυμνος είχε πολλές βροχές και αέρηδες. Πολλά σπίτια πλημμύρισαν και πάρα πολλά δέντρα ξεριζώθηκαν. Όμως λίγες μέρες αργότερα και συγκεκριμένα τη Δευτέρα 29 Μαρτίου, η Ρόδος υποδέχεται τον πιο διάσημο πιλότο της εποχής, τον Αμερικανό Τσαρλς Λίντμπεργκ που φτάνει με το αεροπλάνο του, προερχόμενος από το Χαλέπι. Είναι ο πρώτος πιλότος που περνά τον Ατλαντικό με το αεροπλάνο του «το Πνεύμα του Αγίου Λουδοβίκου», το 1927. Με τη σύζυγό του, καταλύουν στο Αλμπέργκο ντε λε Ρόζε και την επομένη γίνονται δεκτοί με τιμές από τον Ντε Βέκκι. Τέτοιες επισκέψεις ο τετράρχης δεν τις άφηνε, τις εκμεταλλευόταν, όπως αυτή του υπουργού της Προπαγάνδας της Γερμανία Γκαίμπελς Ανοίγουν οι εκκλησίες Η «εκεχειρία» ως προς το Εκκλησιαστικό ζήτημα παίρνει σάρκα και οστά ανήμερα του Πάσχα όταν φτάνει στην Κάλυμνο τηλεγράφημα του ίδιου του Πατριάρχη Βενιαμίν, που ανέφερε ότι η Μητρόπολη Καλύμνου αποσπάστηκε από την Μητρόπολη Λέρου-Αστυπαλαίας, και θα υπάγεται πλέον στην Μητρόπολη Κω, υπό τον αρχιερατικό επίτροπο Φιλήμονα. Μέχρι να κανονιστεί το ζήτημα χρέη αρχιερατικού επιτρόπου εκτελεί ο παπα-Θεόδωρος Κινδύνης. Έτσι άνοιξαν και πάλιν οι εκκλησίες. Ο χρονικογράφος της εποχής μας άφησε τη μαρτυρία του για το μεγάλο αυτό γεγονός· «ο κόσμος στην αρχή εδέχθη την είδηση με δυσπιστία, σαν ψέμα του φαινόταν, πώς οι εκκλησίες ύστερα από τρία χρόνια κλειστές, θα ήταν δυνατόν τώρα ν’ ανοίξουν και οι Καλύμνιοι, οι ηρωικοί αυτοί άνθρωποι, που κράτησαν τόσο ψηλά τον τίμιο αγώνα, θα επανεύρισκαν παρηγορία, τη μοναδική παρηγοριά μέσα στις πανώριες και ιστορικές εκκλησιές τους. ʼντρες γυναίκες και παιδιά, στολισμένοι με ό,τι καλό είχαν, κατέβηκαν στην πλατεία, για να ακούσουν με τα αυτιά τους, από τους ίδιους τους παπάδες την είδηση, και σαν άλλοι Θωμάδες, να δώσουν πίστη… …οι «βουβές καμπάνες» χτύπησαν χαρμόσυνα, για να καλέσουν τον κόσμο και να πανηγυρίσουν το μεγάλο γεγονός της Αναστάσεως του Χριστού, μα και τη νίκη τους την ίδια…». Έτσι δίδεται τέλος στο εκκλησιαστικό ζήτημα της Καλύμνου, οριστικό, όμως, θα είναι ακριβώς ένα χρόνο με την απελευθέρωση θα αναγκασθεί, από τον ίδιο τον Πατριάρχη Μάξιμο, σε παραίτηση ο μητροπολίτης Απόστολος Καβακόπουλος. Νέος καθολικός Αρχιεπίσκοπος Στις 16 Μαΐου 1937 ο Πάπας Πίος 11ος διόρισε έξαρχο Αβησσυνίας τον Αρχιεπίσκοπο Ρόδου Τζανμαρία Καστελλάνι ο οποίος αναχώρησε την Κυριακή 6 Ιουνίου για τη Ρώμη. Σχεδόν ταυτόχρονα διορίζεται ως αρχιεπίσκοπος Ρόδου ο πατέρας Αμβρόσιος Ατσιάρι, που χρημάτισε αποστολικός προϊστάμενος πριν την ίδρυση της και μετά την εκλογή του Καστελλάνι εξελέγη Γενικός Επίτροπος της Ιεραποστολής των Φραγκισκανών και από το 1933 διεύθυνε τη Μονή των Αγγέλων της Ασίζης. Τα αγάλματα Εκτός από το «Πουτσίνι», που άρχισε η ανέγερσή του την εποχή Ντε Βέκκι, ακριβώς μετά την απαλλοτρίωση του κλασικού οικοδομήματος της οικογένειας Βενετοκλή, ο τετράρχης του Φασισμού, μας χάρισε-ήταν πρότασή του-πέντε αγάλματα Ρωμαίων αυτοκρατόρων, δώρο του Μπενίτο Μουσολίνι. Τα αγάλματα αυτά παριστούσαν τους αυτοκράτορες Οκταβιανό Αύγουστο (63 π.Χ.-14 μ. Χ.), Τιβέριο Ιούλιο Καίσαρα (42 π.Χ.-37μ.Χ., Αντωνίνο Πίο (86μ.Χ.-161μ.Χ., Διοκλητιανό (244-312) και Ιούλιο Καίσαρα(100 ή 101 π.Χ.-44 π.Χ.). Τα παρουσίασε στο Ροδιακό λαό κατά την εορτή του συντάγματος, από την προσφιλή του θέση, τον πρώτο εξώστη του κυβερνείου από εκεί που χαιρέτισε το λαό του πριν μερικά χρόνια ο βασιλιάς της Ιταλίας Βίκτωρ Εμμανουέλλε. Απευθυνόμενος κι αυτός στους υπηκόους του ως απόλυτος άρχοντας τους προσφώνησε «Σύντροφοι» και συνέχισε: «…ο Ντούτσε θέλησε να εκδηλώσει τη στοργή του προς τη Ρόδο δωρίζοντας στην πόλη πέντε αγάλματα Ρωμαίων αυτοκρατόρων. Εμείς μαθητές του Ντούτσε και ευγνώμονες σ’ αυτόν για το δόγμα του, για τη δημιουργική δράση του, για την ίδρυση της νέας αυτοκρατορίας της Ρώμης, στη Ρόδο αισθανόμαστε εαυτούς πλέον παρά ποτέ βαθιά Ρωμαίους, και εκφράζουμε σ’ αυτόν, από τη γη αυτή της Αυτοκρατορίας όλη μας την ευγνωμοσύνη. Θα γίνω διερμηνέας των αισθημάτων σας. Χαιρετίστε τον Ντούτσε!..». Τη σκυτάλη παίρνει το «Μεσατζέρο της Ρόδου και αρχίζει η διαστρέβλωση της Ιστορίας αυτού του τόπου. Την κόβουν και τη ράβουν στα μέτρα τους. Σε κύριο άρθρο της η εφημερίδα εξαίρει τη σημασία της δωρεάς και γράφει ότι όλοι οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες πρέπει να τιμούνται και να αντιπροσωπεύονται στα νησιά, γιατί το έργο τους έχει χαραχτεί ευεργετικά για την τύχη των Νοτίων Σποράδων, έστω και αν δεν αναφέρεται ιδιαίτερα από τους ιστορικούς, αλλά σήμερα η εκλογή του Ντε Βέκκι, εκ των μελών της Τετρανδρίας, αποδεικνύει τη βαθιά γνώση της Ιστορίας των νησιών αυτών. Ο Καίσαρας, συνεχίζει το άρθρο, εδώ στη ροδιακή Σχολή της ρητορικής, κόσμησε, νεαρός ακόμη, το πνεύμα του και στη συνέχεια παρέμεινε ο αφοσιωμένος φίλος της Ρόδου. Ο Αύγουστος ο οποίος έκλεισε το ναό του Ιανού, εγκαινίασε τη νέα εποχή, το «novus ordo» της ειρήνης και ευημερίας, και πρίγκιπας συνετός, ξέχασε, την μεγάλη μνησικακία που έπρεπε να έχει εναντίον των Ροδίων, οι οποίοι με την εισήγηση των ευγενών , είχαν ανοικτές τις πύλες στον Κάσσιο, το φονιά του Καίσαρα. Ο Τιβέριος για τον οποίο η Ρόδος, υπήρξε η εκλεκτή γη, όπου αποσύρθηκε για μια απλή και γαλήνια ζωή μετά από μακροχρόνια θλίψη, πριν αναλάβει το βαρύ φορτίο της Αυτοκρατορίας, υπήρξε μέγας ευεργέτης. Ο Αντωνίνος Πίος ο πράος και δημιουργικός αυτοκράτορας, ανοικοδόμησε τις πόλεις αυτών των νησιών που καταστράφηκαν από σεισμό. Ο Διοκλητιανός, ο αυστηρός νομοθέτης, σε σοβαρότατες στιγμές εξασφάλισε ζωή αιώνων στην Αυτοκρατορία, με το αναδιοργανωτικό του έργο, ανύψωσε τη Ρόδο ως πρωτεύουσα της επαρχίας των νησιών… Σκληρά μέτρα Δεν θα αναφερθούμε στις επεμβάσεις του Ντε Βέκκι, στα κτίρια που ο Μάριο Λάγκο έδωσε ανατολίζουσα μορφή, ούτε στον πρωταγωνιστικό ρόλο που είχε στη βύθιση του αντιτορπιλικού «Έλλη», ούτε στο ρετσινόλαδο, ούτε στα Ντοπολαβόρο, ούτε στα πρόστιμα όταν ξεχνούσε το βράδυ το μαγαζί του ξεκλείδωτο-κάθε καρφί που έμπαινε στο ξύλο για να προστατέψει το κατάστημα, τόσα χρήματα πλήρωνε- μα και ούτε στις τρίχρωμες σημαίες που κούρευαν τους συλληφθέντες και τους μπογιάτιζαν στο κεφάλι σαν την τρικολόρε. Δεν θα αναφερθούμε στον υποχρεωτικό φασιστικό χαιρετισμό, ούτε και στο γράψιμο, με το έτσι θέλω, των ανηλίκων στους μπαλίλα, ούτε στις επιγραφές που ειδοποιούσαν τους πάντες να ομιλούν τη γλώσσα του τόπου, την ιταλική, ούτε στις παράτες που κάθε λίγο και λιγάκι, γίνονταν στο Μαντράκι, με εκείνο, είτε έφιππο, έξω από το Τσίρκολο ντ’ Ιτάλια είτε στον εξώστη του Κυβερνείου. Ούτε στο ανελέητο κυνηγητό των ελλήνων υπηκόων. Κάθε λίγο και λιγάκι ό ίδιος τους φώναζε στο γραφείο του, και ζητούσε φορτικά την αλλαγή υπηκοότητας. Η άρνηση, συνοδευόταν με βρισιές και λέξεις που ούτε στα καταγώγια ήταν γνωστές!.. Σωστός οχετός… Με την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, την 1η Σεπτεμβρίου 1939, τα πάντα άλλαξαν στη Κτήση. Σχεδόν καθημερινά λαμβάνονταν μέτρα που περιόριζαν και έκαναν εφιαλτική τη ζωή των κατοίκων· ένα ήταν το παρήγορο. Ότι οι διάφοροι Ιταλοί έποικοι που ήρταν να εγκατασταθούν στη μικρή αυτή Κτήση, άρχισαν να «αραιώνουν». Καραβιές έφευγαν γεμάτες για την Ιταλία. Τα μάζευαν και έφευγαν-γι’ αυτούς δεν υπήρχε επιστροφή. Και μόνο αυτό το γεγονός γέμισε ελπίδα του ντόπιους, στην αρχή αμυδρή που έγινε σε πολύ λίγο διάστημα παρήγορη για να εξελιχθεί από τον Ιούνιο 1940, σε μεγάλη. Οι διατάξεις που θεσπίζει ο Ντε Βέκκι και η διοίκησή του είναι σκληρές παρότι η Ιταλία είναι ουδέτερη. Από την 1η Σεπτεμβρίου 1939 όλα τα καταστήματα, καφενεία, εστιατόρια, καπηλειά, κέντρα διασκεδάσεως κλείνουν στις 11, οι κινηματογράφοι έχουν απογευματινές και μέχρι τις 10 το βράδυ παραστάσεις, απαγορεύεται η κυκλοφορία των αυτοκινήτων, μοτοσυκλετών και βενζινοπλοίων, από τις 3 Σεπτεμβρίου, εκτός αυτών που έχουν ειδική άδεια και εργάζονται για το γενικό συμφέρον. Γίνονται περιορισμοί στην κατανάλωση τροφίμων-όχι παραπάνω από μια μερίδα κρέας, ψάρι ή αλίπαστα να δίδουν τα εστιατόρια, ανακοινώνονται νέες τιμές πωλήσεως του ψωμιού και ορίζεται ένα και μόνο βάρος-300 γραμμάρια, ανακοινώνεται νέα τιμή αλεύρου, γίνεται καταγραφή των όνων, ημιόνων, και ίππων, απαγορεύεται το σφάξιμο ζώων και επιβάλλεται γενική συσκότιση. Έτσι τελειώνουν τα μεγαλεία, οι φωτισμοί των λεωφόρων, του Μαντρακιού και των κτιρίων. Με άλλη διάταξη που υπογράφει ο ίδιος ο Ντε Βέκκι, επιβάλλει στους κατοίκους να δηλώσουν είδη τροφίμων που έχουν στην κατοχή τους, άνω των πέντε κιλών!.. Τέλος δεν αναφερόμαστε στους πρώτους βομβαρδισμούς των Συμμάχων στη Μαλτεζάνα και την Κάρπαθο, ούτε και στην αναχώρησή του από τη Ρόδο. Το άρθρο Α. Μπατζάνι Το άρθρο που δημοσιεύεται, τον Οκτώβριο 1937, στο περιοδικό της Γένοβας «Υπερπόντιος Επιθεώρηση», που αναγράφαμε στην αρχή του σημειώματος μας, υπογράφεται από το διευθυντή του ιδιαίτερου γραφείου του Nτε Bέκκι, A. Mπατζάνι, και μεταξύ των άλλων αναφέρει ότι "...Η Κυβέρνηση των Ιταλικών Νήσων του Αιγαίου είναι μια φιλόπονη διακυβέρνηση των εμπιστευμένων σ' αυτή λαών, Κυβέρνηση που παραλαμβάνουσα από τη Ρώμη τη δέσμη και τον πέλεκυ, χαράσσει τις πράξεις και τους νόμους της, με τους χαρακτήρες της δύναμης και της λατινικής σωφροσύνης. Kαμιά ρητορική δεν χωρά σ' αυτή τη διαβεβαίωση! Θα ήταν δύσκολο και για τους πλέον πείσμονες κατηγορητές της Ιταλίας και του καθεστώτος της, να αρνηθούν ότι το σύνολον των Ιταλικών Νήσων του Αιγαίου, παρουσιάζει σε σύγκριση με το νοτιοανατολικόν τμήμα του Αιγαίου αρχιπελάγους, μια ζώνη φωτεινή, κοινωνικής τάξεως, οικονομικής ευρωστίας, ένα δραστήριο εργαστήριο όπου ανθούν οι Τέχνες και τα Γράμματα, μια από τις λίγες περιοχές που παρουσιάζει στον επισκέπτη εκτός από τις φυσικές εκπλήξεις, την ήρεμη χαρά της ζωής. Σύγκριση με την Κύπρο Το αποτέλεσμα αυτό, σε συνέχεια προς την προηγούμενη κατάσταση της εγκαταλείψεως και της πτώχειας, δεν έγινε χωρίς προσπάθειες. Μόνο ένας λαός υψίστου πολιτισμού όπως ο ιταλικός, με την πληρότητα των δυνάμεών του, ένας λαός που κληρονόμησε από το ένδοξο παρελθόν τη μεγάλη πολιτική διάνοια, ένας λαός αποικιστών και δημιουργών, ήταν δυνατό μέσα σε λίγα χρόνια κατοχής, να δημιουργήσει αυτό το θαύμα. Εάν παραβληθεί η Ρόδος και τα λοιπά νησιά με τις ξένες αποικιακές κτήσεις, τις γειτονικές π.χ. με την Κύπρο, όπου οι ʼγγλοι βρίσκονται ενάμιση αιώνα και τα πάντα έμειναν αμετάβλητα, όπου το παν μαραίνεται και τίποτα δεν αναγεννιέται, εάν παραβληθούν τα νησιά της Κτήσεως που διασχίζονται από δρόμους, που είναι προικισμένα με λιμάνια, αναδασώσεις, καλλιέργειες, και περιποιημένα κατοικημένα μέρη, όχι με τη γυμνή όψη των ελληνικών νησιών, θα λάβει ο οποιοσδήποτε τη συγκεκριμένη ιδέα, του τι σημαίνει διοίκηση ιταλική στις υπερπόντιες κτήσεις της. Έτσι για να διατηρηθεί το αποτέλεσμα που επιτεύχθηκε και να υπερβληθεί, είναι αναγκαία και αδιάκοπη η καθημερινή ενέργεια. Κατά της κοπώσεως απαιτείται άγρυπνη και σταθερή ενέργεια, κατά της φθοροποιού δράσεως των διαλυτικών στοιχείων, ένταση της θελήσεως, πνεύμα πάντοτε ανήσυχο για το καλύτερο, για να φέρει τη Διοίκηση της Κτήσεως στο να τελειοποιηθεί με την προσαρμογή των θεσμών και με την αναζήτηση νέων, στις εμφανιζόμενες ανάγκες για την επιτυχία νέων σκοπών. Μια κυριαρχία πρέπει να γίνει ασφαλής όταν οι γηγενείς θα έχουν αφομοιωθεί με τους κατακτητές κατά τα ήθη, τη νοοτροπία και τις ηθικές τάσεις. Μαθήματα αφομοιώσεως Το γεγονός της αφομοιώσεως των γηγενών εκ μέρους των κατακτητών και της συγχωνεύσεως με αυτούς, παρουσιάζεται σε όλες τις εποχές και όλα τα κλίματα, είναι μια ενεργός επίδραση, άλλοτε μεν ευκολότερη, άλλοτε δε βραδύτερη, επί των διαφόρων εθνικών στοιχείων. Γεγονός φυσικό και ιστορικό, όπως εκείνο της ακμής και καταπτώσεως των εθνών, της αναγεννήσεως και εξαφανίσεως των λαών, του σχηματισμού νέων ανθρωπίνων τύπων, της γεννήσεως νέων πίστεων. Στη ζωή των λαών, η τάση της μεταμορφώσεως, όπως η κίνηση στη Φυσική, είναι νόμος. Kαμιά στάση πολιτικής αντίδρασης δεν μπορεί επί μακρόν να ανθέξει στη δύναμη της διεισδύσεως ενός πολιτισμένου λαού. Εάν παρουσιάζεται εξαίρεση στο γενικό αυτό φαινόμενο, είναι γιατί σε μερικούς τομείς του πολιτικού χάρτη, ο κυρίαρχος, λόγω μιας καλώς εννοούμενης φυλετικής υπεροχής, αποκρούει αμεσότερη επαφή με τους κατακτηθέντες ή διότι, επειδή είναι αδύνατος, οφείλει να υποστεί την παθητική αντίστασή τους, αρκούμενος να απολαμβάνει μόνο τα οικονομικά ευεργετήματα, που του αποφέρει η κατάκτηση... Δίκαιη κατοχή!.. Αυτό δεν μπορεί να εφαρμοσθεί στην Ιταλία ως προς τις υπερπόντιές της Κτήσεις και τα Ιταλικά Νησιά του Αιγαίου! Αυτά κατακτήθηκαν με πόλεμο από τους Τούρκους και κρατήθηκαν ως δίκαιη κυριαρχία. Τα νησιά ανταποκρίνονται στις ανάγκες της εθνικής της άμυνας και τις απαιτήσεις των αυτοκρατορικών της συμφερόντων. Το να συζητά κανείς, όπως μερικοί αθηναϊκοί και αιγυπτιακοί απολυτρωτικοί κύκλοι, περί του δικαιώματος, του να κρατά η Ιταλία σε κατοχή τα νησιά, σημαίνει ότι είναι πολύ καθυστερημένοι, όσον αφορά τις πολιτικές τους ιδεολογίες. Η ιδέα της εθνότητας που κατορθώνει ακόμη να ανησυχεί τη ζωή των λαών και τη συμβίωση των Κρατών, εάν περιορίζεται στους καθαρούς εθνικούς λόγους, είναι ιδεολογία, την οποία η Ιστορία διαψεύδει και η ηθική πολιτική καταδικάζει. Η ιδέα της εθνότητας βασιζόμενη επί των εθνικών στοιχείων, που δύσκολα καθορίζονται, αλλά βρίσκονται σε συνεχή αλλαγή, σε αντίθεση πάντοτε με τους ιστορικούς λόγους, εκπαιδευτικούς και πολιτικούς, δεν μπορεί να έχει την αξίωση, να απαγορεύσει μια διεθνή ηθική. ΑΥΡΙΟ: Το ΙΗ΄ μέρος