Το «χτίσιμο» του χαρακτήρα στο σχολείο, με «όχημα» τη μουσική

Γράφει ο Γιώργος Σακελλαρίδης Διδάκτορας Μουσικής Παιδαγωγικής και διευθυντής χορωδιών Η διαπαιδαγώγηση του χαρακτήρα, που συχνά αναφέρεται και ως εκπαίδευση αξιών, είναι απαραίτητο να γίνει μέρος της τακτικής ύλης που διδάσκεται στα σχολεία μας. Η ακαδημαϊκή , υπό μορφή διαλέξεων, προσέγγιση, φυσικά και δεν είναι η πλέον ελκυστική και ενδεδειγμένη. Προσεγγίσεις όπως τα «σχέδια εργασίας» (project), όπου στο κέντρο των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων βρίσκεται η συνεργασία και η συλλογική έρευνα, θεωρούνται αποτελεσματικοί τρόποι για την ευαισθητοποίηση – κυρίως των μεγαλύτερων παιδιών- που λόγω ηλικίας, μπορούν να λειτουργήσουν ικανοποιητικά στα πλαίσια τέτοιων προγραμμάτων. Ίσως ξενίσει αρκετούς, η πραγματική δυνατότητα της μουσικής να παίξει σημαντικό ρόλο στην προσέγγιση και την εκπαίδευση των «ανθρώπινων» αξιών. Κι όμως , κυρίως μέσα από κατάλληλα τραγούδια και με τη χρήση του ρυθμικού λόγου που με «αυτοσχέδιους» και δημιουργικός τρόπους τα παιδιά μπορούν να εξελίσσουν σε μικρά μελωδικά μοτίβα, η μουσική είναι δυνατόν να έχει μια θετική «παρουσία» στα πλαίσια διαπαιδαγώγησης του χαρακτήρα. Τα σχολεία, καλούνται πλέον να ενσωματώσουν στις καθημερινές τους δραστηριότητες, αξίες όπως: η υπευθυνότητα, η ευσπλαχνία, η ειλικρίνεια, ο σεβασμός και η ανοχή. Να φέρουν στο προσκήνιο, θέματα όπως: η μοναδικότητα του καθενός. Η εμπιστοσύνη στον εαυτό. Η ικανοποίηση από το να κάνεις στους άλλους αυτό που θα ήθελες να κάνουν κι άλλοι σε σένα. Η δύναμη που κρύβεται στην ιδέα ότι η τάξη «μας», αποτελεί μια κοινότητα. Η πεποίθηση ότι με ομαδικό πνεύμα και συνεργασία μπορούμε να τα πάμε καλύτερα, απ’ ότι αν λειτουργούμε «ατομιστικά». Η αξία της φιλίας. Η ικανότητα να λύνουμε με όμορφους τρόπους, παρεξηγήσεις και προβλήματα. Ο σεβασμός στις διαφορές μας. Η ωφέλεια από «τακτικές» του τύπου: «Σταμάτησε και σκέψου πριν αντιδράσεις». Η αναβολή της ικανοποίησης από ξεσπάσματα μεγάλου και «ακυβέρνητου» θυμού, μαθαίνοντας εκτός άλλων και το: «Φύγε και επέστρεψε». Η «αγαλλίαση» και η εξυπνάδα, «να σκέφτεσαι θετικά». Η γνώση ότι δίπλα στα δικαιώματα υπάρχουν και οι υποχρεώσεις. Στις περιπτώσεις που τα σχολεία λειτουργούν σαν «μια ζεστή αγκαλιά» και δίνουν σημασία στην προσέγγιση των αξιών, βάζουν τα «θεμέλια» για να μετριαστούν και τα φαινόμενα της σχολικής βίας. Γιατί μήπως η σχολική βία δεν ξεκινά από την έλλειψη αξιών στην οικογένεια και την κοινωνία γενικότερα ; Μήπως δεν είναι αποτέλεσμα της εσφαλμένης «λειτουργίας», ή απαξίωσης αυτών των αξιών, από την οικογένεια και την κοινωνία, οπότε το σχολείο καλείται να λειτουργήσει αντισταθμιστικά; Το σχολείο πρέπει να «αγωνιστεί» για να κόψει τον «ομφάλιο λώρο» που το «δένει» με τα αρνητικά της κοινωνίας και να κρατήσει μόνο τα θετικά. Αν τα καταφέρει, θα γίνει ένα ανθρωπιστικό σχολείο που δεν θα πασχίζει μόνο για τη μόρφωση των παιδιών, αλλά θα βγάζει και καλούς, ευτυχισμένους ανθρώπους. Πως θα πάμε όμως προς τα κει; Φυσικά αν καταφέρουμε δίπλα στα «κεντρίσματα» του μυαλού με τις «απαραίτητες» γνώσεις, να «ποτίσουμε» νου, ψυχή και συναισθήματα, με τα βασικά για μια ζωή γεμάτη από ανθρωπιά. Αν «δουλέψουμε» δηλαδή με τις αξίες που εξανθρωπίζουν. Αν πάμε ενάντια στα κοινωνικά ρεύματα που «απεχθάνονται» το «μαζί», την αλληλεγγύη, την αληθινή ευγένεια, τη δικαιοσύνη τύπου «Αντιγόνης» απέναντι στον «Κρέοντα», την ευτυχία των ανθρώπων, την ειρήνη, την κοινωνική ισοτιμία. Είναι απαραίτητο να αναπτύξουμε και τα «δυο μυαλά» των παιδιών και τις δύο μορφές νοημοσύνης. Τη γνωστική και τη συναισθηματική. Είναι ο μόνος τρόπος για να καταφέρουμε να δημιουργήσουμε σχολεία που θα διαμορφώνουν όχι μόνο καλούς μαθητές, αλλά και καλούς ανθρώπους. Στο βιβλίο με τίτλο, «Παιδικό τραγούδι και Συναισθηματική Αγωγή» (εκδόσεις Πεδίο), συμπεριλάβαμε ένα τραγούδι που μπορεί να ευαισθητοποιήσει τα παιδιά, φυσικά κι εμάς, αναφορικά με το θέμα που διερευνούμε. Ας το διαβάσουμε. Αν σκέφτεσαι με δυο μυαλά! (Στίχοι: Γ. Σακελλαρίδης- Μουσική: Λ. Κουλά) Το δέντρο των συναισθημάτων Έχει τις ρίζες στην καρδιά. ʼλλη η εξυπνάδα του μυαλού μας Και άλλη της ψυχής παιδιά. Καλά αν πηγαίνεις με τους άλλους Και με τον εαυτό καλά, Θα πει πως είσαι από κείνους Που σκέφτονται με δυό μυαλά! Γνωστό το «σπίτι» του μυαλού μας, Μες στην καρδιά το άλλο «ζει». Κι η ευτυχία πιο μεγάλη Όταν «δουλεύουνε» μαζί! Ας δούμε και μια ρυθμική δραστηριότητα όπου αυτοί που συμμετέχουν χρησιμοποιούν, με προτροπή του επικεφαλής, την πρακτική του ρυθμικού λόγου. Φανταστείτε μια σχολική τάξη ή τον καθένα από μας (γιατί όχι), να λέει πολλές φορές πάνω σε ένα συγκεκριμένο ρυθμικό μοτίβο (με επιταχύνσεις και επιβραδύνσεις), εμψυχωτικές προτροπές, προς τον εαυτό, ή προς τους άλλους, όπως: «Αξίζω, δε φοβάμαι, θα τα καταφέρω… αξίζω, δε φοβάμαι, θα τα καταφέρω…», ή «όλοι μαζί μπορούμε, καλύτερα μπορούμε … όλοι μαζί μπορούμε, καλύτερα μπορούμε…».