Σελίδες Ιστορίας: Η ανάθεση στον Φώτιο Φαρμακίδη για φύλαξη του Προξενείου Ρόδου και παραμονή του εντός. Η περίπτωση του Γεωργίου Σουσούδη

Rodiaki NewsRoom

Ο Τούρκος πρόξενος αρνήθηκε να αναλάβει τα ελληνικά συμφέροντα

Γράφει και επιμελείται ο Κώστας ΤΣΑΛΑΧΟΥΡΗΣ

Το τρίτο Σημείωμα αναφέρεται αποκλειστικά στον φύλακα του Προξενείου Φώτιο Φαρμακίδη. Ο τελευταίος Πρόξενος της Ελλάδος στη Ρόδο Γεώργιος Χριστοδούλου⁽¹⁾, γράφει σχετικά:

«Ο Φώτιος Φαρμακίδης, καταγόμενος εκ Σύμης, υπηρέτησεν επί ικανά προ του πολέμου έτη εις το Β. Προξενείον Ρόδου, εκτελών μεν χρέη κλητήρος, αλλά μισθοδοτούμενος υπό του εκάστοτε Προξένου ως ιδιωτικός υπάλληλος. Τούτο εγένετο καθότι ο κατέχων την θέσιν του κλητήρος και μισθοδοτούμενος υπό του Δημοσίου ως τοιούτος, ονόματι Γ. Σουσούδης…».

Εδώ θα κάνουμε μια μικρή παρένθεση για να αναφερθούμε στον Γεωργίου Σουσούδη που από την 1η Φεβρουαρίου 1927 διορίστηκε⁽²⁾ και υπηρετούσε ανελλιπώς στο Προξενείο. Ήταν Έλλην υπήκοος και γεννήθηκε στη Χίο το 1866, διέμενε εκτός της πόλεως Ρόδου, στην περιοχή του Αγίου Ιωάννη και έφτανε στην εργασία του, τις ώρες υπηρεσίας.

Τότε δεν υπήρχε συνοικία Αγίου Ιωάννη, ήταν συνέχεια των Αγίων Αναργύρων, μάλιστα η περιοχή ήταν κατειλημμένη από το ιταλικό Πυροβολικό. Το πρωί της κηρύξεως του πόλεμου, στις 28 Οκτωβρίου 1940, βρισκόταν στο σπίτι του και παρέμεινε εκεί σε όλη της διάρκεια του πολέμου.

Ο πρόξενος Γεώργιος Χριστοδούλου συνεχίζει το τρίτο Σημείωμα:
«…ο Σουσούδης ήτο λίαν ηλικιωμένος και δεν ηδύνατο πλέον να εκτελή ο ίδιος χρέη κλητήρος. Λόγω, όμως, της επί μακρά έτη ευσυνειδήτου υπηρεσίας του Σουσούδη παρά τη Προξενική Αρχή, εθεωρείτο έργον δικαιοσύνης, το να μην απολυθή ούτος εκ της υπηρεσίας.

Άλλωστε ήτο εγγράμματος, προσέφερεν και ωρισμένας υπηρεσίας εις την Προξενικήν Αρχήν, βοηθών τους εκάστοτε γραφείς, φορτωμένους με εξαιρετικόν όγκον εργασίας, εις την διεκπεραίωσιν της υπηρεσίας της αρμοδιότητος αυτών. Συνεπεία τούτου ετύγχανεν ότι ο πραγματικός κλητήρ του Β. Προξενείου ήτο ο Φώτιος Φαρμακίδης, όστις διαπνεόμενος υπό ζωηροτάτων εθνικών αισθημάτων και τιμιότατος ων, διεξήγε πάντοτε τα ανατιθέμενα αυτώ καθήκοντα μετά εξαιρετικής προθυμίας και ζήλου.

»Σημειωτέον ότι ο Φαρμακίδης μετά της οικογενείας του διέμενεν εντός του Προξενικού οικήματος, ενώ ο Σουσούδης κατοικών εις την εκτός της πόλεως της Ρόδου οικίαν του, προσήρχετο εις το Β. Προξενείον μόνον κατά τας ώρας της υπηρεσίας.

Αποτέλεσμα της τοιαύτης καταστάσεως υπήρξεν ότι όταν την πρωίαν της 28ης Οκτωβρίου 1940, εξερράγη ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος, και το Προξενικόν Κατάστημα ευρέθη αποκεκλεισμένον υπό των Ιταλών καραμπινιέρων, ο μεν Σουσούδης ευρίσκετο εκτός του Προξενείου (και συνεπώς παρέμεινεν έκτοτε εις την οικίαν του), ενώ ο Φαρμακίδης μετά της οικογενείας του ενεκλείσθη εντός του Προξενείου, ομού μετά του γραφέως, της συζύγου μου, και εμού του ιδίου.

Ένα μήνα απομόνωση
» Η εν τω Προξενείω απομόνωσίς μας διήρκεσεν, ως γνωστόν επί ένα περίπου μήνα. Ότε δε μοι ανεκοινώθη υπό των ιταλικών Αρχών η απόφασις περί μεταφοράς μου εις Τουρκίαν, δεν απέμενεν άλλη λύσις εις εμέ, ειμή η ανάθεσις της φυλάξεως του Προξενικού Καταστήματος εις τον ευρισκόμενον πλησίον ημών, και άλλωστε καταλληλότατον προς τούτο, Φώτιον Φαρμακίδην.

Σημειωτέον ότι, μετά την αναχώρησίν μας εκ Ρόδου, ο μόνος εναπομείνας εκεί ξένος Πρόξενος ήτο ο της Τουρκίας, όστις ρητώς ηρνήθη κατόπιν προφανώς οδηγιών της Κυβερνήσεώς του, την ανάληψιν της προστασίας συμφερόντων οιασδήποτε άλλης ξένης χώρας. Συνεπώς εάν δεν ανετίθετο η φύλαξις του Προξενείου εις τον Φαρμακίδην και επειδή η επικοινωνία μετά του Σουσούδη ήτο αδύνατος, το Προξενικόν Κατάστημα θα είχε παραμείνη έρμαιον εις την διάθεσιν των Ιταλών.

»Κανονίσας όθεν την υπό του Φαρμακίδη ανάληψιν της φυλάξεως του Προξενικού κτιρίου, και των εν αυτώ επίπλων του Δημοσίου, ως και των υπολειφθέντων Προξενικών Αρχείων, εξήγησα εις αυτόν ότι δυστυχώς δεν δύναμαι να εξασφαλίσω εις αυτόν την καταβολήν υπό του Κράτους αντιμισθίας.

Ου μόνον ο ίδιος, ως ανέπτυξα εις αυτόν, ετύγχανεν μέχρι της εποχής εκείνης ιδιωτικός μόνον υπάλληλος του Προξένου, αλλά έπρεπε να λάβη υπ’ όψιν αφ’ ετέρου ότι το ημέτερον Κράτος διέτρεχε την στιγμήν εκείνην τόσον δυσχερείς παριστάσεις, ώστε αδύνατος ετύγχανε οιαδήποτε εξασφάλισις καταβολής τακτικού μισθού εις Ρόδον.

Προσέθεσα εις αυτόν ότι, κατ’ εμέ, όταν θα ανατείλη η ευτυχής ημέρα της ειρήνης και της Νίκης, και θα πραγματοποιηθή το όνειρον της απελευθερώσεως της Δωδεκανήσου, δεν αμφέβαλον ότι το Ελληνικόν Κράτος θα ανεγνώριζε τας προς αυτό υπηρεσίας του και ότι αφ’ ενός μεν θα τω παρείχε μίαν εκ των υστέρων δικαίαν αποζημίωσιν διά την φύλαξιν του Προξενικού Καταστήματος κατά τα έτη του πολέμου, αφ’ ετέρου δε θα εξησφάλιζεν εις αυτόν καλήν θέσιν εις μέλλον.

»Βεβαίως ουδεμίαν παρέσχον αυτώ ρητήν υπόσχεσιν. Εν τούτοις θεωρώ δίκαιον όπως νυν το Ελληνικόν Δημόσιον ικανοποιήση τον περί ου πρόκειται, αμείβων την επί τόσα έτη αφοσίωσίν του εις την υπηρεσίαν του Προξενείου και παρέχων αυτώ δικαίαν αποζημίωσιν δια την φύλαξιν των Προξενικών Αρχείων και επίπλων κατά τα έτη του πολέμου.

»Προσθέτω αφ’ ετέρου ότι ο Φώτιος Φαρμακίδης τυγχάνει πτωχότατος και οικογενειάρχης, μολονότι δε κατά την αναχώρησίν μου εκ Ρόδου, κατέβαλον εις αυτόν εξ ιδίων μου ποσόν τι δια τας ανάγκας της οικογενείας του και τους επακολουθήσαντας πρώτους μήνας μετά την αναχώρησίν μας (αν δεν απατώμαι τω άφησα τότε 2000 λιρέττας), εν τούτοις είμαι πεπεισμένος ότι το ποσόν τούτο, λόγω της αυξήσεως του τιμαρίθμου του βίου εν Δωδεκανήσω, θα εξηντλήθη εντός ελαχίστου χρονικού διαστήματος και ότι, έκτοτε, και δη κατά τα μακρά και δεινά έτη της Ιταλο-Γερμανικής κατοχής, θα περιήλθεν εις δυσχερεστάτην οικονομικήν κατάστασιν.

»Άλλωστε, από γενικωτέρας απόψεως, θα ενεποίη την χειρίστην εντύπωσιν εις τον Δωδεκανησιακόν λαόν, εάν την σήμερον, εγκατελείπετο υπό του ελληνικού Κράτους, ομογενής, όστις υπηρέτησε την Ελληνικήν Πατρίδα πιστώς κατά τα έτη της δουλείας, και υπέφερε σκληρώς λόγω της αφοσιώσεως αυτού προς τας ημετέρας υπηρεσίας και προς τα εθνικά ιδεώδη.

»Δεν παραλείπω να τονίσω εν τέλει, ότι θα ήτο ευχής έργον εάν εις τον Φώτιον Φαρμακίδην, ανεξαρτήτως παροχής αποζημιώσεως δια το παρελθόν, τω εξησφαλίζετο το ταχύτερον δυνατόν και ανάλογος θέσις παρά τη Ελληνική Δημοσία Υπηρεσία, ίνα δυνηθή ούτω εις το μέλλον και κατά μόνιμον τρόπον να ανακουφισθή οικονομικώς...».

Ποιος ο Χριστοδούλου
Το βιογραφικό του τότε προξένου Γεωργίου-Κυριάκου Χριστοδούλου είναι πλούσιο. Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια, στις 5 Ιουνίου 1899⁽³⁾. Επίλεκτο μέλος του αιγυπτιώτου Ελληνισμού, σπούδασε στην Αθήνα και Γενεύη νομικά και πολιτικές επιστήμες. Εισήλθε στη ελληνική διπλωματική Υπηρεσία στις 27 Οκτωβρίου 1927, ως ακόλουθος στο Υπ.Εξ., προήχθη σε γραμματέα Β και παρέμεινε στο υπουργείο-30 Νοεμβρίου 1930. Υποπρόξενος στους Αγίους Σαράντα 8 Σεπτεμβρίου 1933, Προήχθη σε γραμματέα Α΄ στην αυτή θέση στις 15 Φεβρουαρίου 1935.

Μετατέθηκε στο εις Κωνσταντινούπολη Γενικό Προξενείο ως υποπρόξενος και διευθύνων 16 Αυγούστου 1935. Την περίοδο αυτή ο τότε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Φώτιος Β΄, λίγο πριν από τον θάνατό του, του παρέδωσε το Φάκελο για το Αυτοκέφαλο της Εκκλησίας της Δωδεκανήσου τον οποίο απέστειλε στο Υπ.Εξ,-κατά καιρούς αντλήσαμε και δημοσιεύσαμε σχεδόν όλα τα έγγραφα που περιλάμβανε.

Προήχθη σε Τμηματάρχη Β’ στις 4 Σεπτεμβρίου 1938 και ως γραμματεύς μετατέθηκε στην Πρεσβεία μας στη Ρώμη 13 Σεπτεμβρίου 1938. Πρόξενος στη Ρόδο στις 30 Οκτωβρίου 1939. Έφτασε στη Ρόδο στις 14 Νοεμβρίου 1939 Παραιτήθηκε από την Υπηρεσία την 1η Οκτωβρίου 1941. Προήχθη σε Τμηματάρχη Α’ στις 7 Αυγούστου 1944-ελογίσθη η αρχαιότητά του από 1ης Δεκεμβρίου 1941.

Ανακλήθηκε στην Υπηρεσία με την υπ’ αριθμ 22]1945 συντακτική Πράξη 3ης Μαρτίου 1945, Τοποθετήθηκε στην Κεντρική Υπηρεσία στις 18Σεπτεμβρίου 1947. Προήχθη σε Διευθυντή Β’ τεθείς στην διάθεση του υπουργού 27 Απριλίου 1948. Γενικός Πρόξενος στη Μασσαλία 10 Σεπτεμβρίου 1948. Το χρονικό αυτό διάστημα μετά την παραίτησή του, για να μην υπηρετήσει το κατοχικό καθεστώς κατέφυγε στην Τουρκία.

Την 1η Απριλίου 1942 στην Πρεσβεία μας στην Άγκυρα, στις 7 Απριλίου 1944 στο Γενικό Προξενείο Ιεροσολύμων, στην Β. Πρεσβεία Καΐρου στις 21 Ιανουαρίου 1946, στη Ρόδο ως Πολιτικός Σύμβουλος στην Ελληνική Στρατιωτική Αποστολή στις 13 Σεπτεμβρίου 1946-σημαντικές είναι οι εκθέσεις του για τη θέση αυτή και ειδικά οι συζητήσεις του με τον παραιτηθέντα μητροπολίτη Απόστολο Τρύφωνος-στη Β. Πρεσβεία Καΐρου στις 23 Φεβρουαρίου 1947, στο υπουργείο στις 2 Ιουλίου 1947. Επιφορτισμένος με τις Δωδεκανησιακές υποθέσεις.

Μετά τη Μασσαλία τοποθετείται, 1952-1955. στη Γ’ Πολιτική Διεύθυνση του Υπ.Εξ. επιφορτισμένος για υποθέσεις Ηνωμένων Εθνών, Αμερικής, Αυστραλίας και Άπω Ανατολής. Επιτετραμμένος στις Βρυξέλλες-1955, Γενικός πρόξενος στο Παρίσι-1955-1956, προαγωγή σε πρεσβευτή στις 15 Σεπτεμβρίου 1956 και τοποθέτηση στην Πρεσβεία μας στην Καμπέρα στις 19 Δεκεμβρίου 1956. Πρεσβευτής και στην Ουέλλιγκτον Νέας Ζηλανδίας στις 27 Φεβρουαρίου 1957. Πρεσβευτής στη Βιέννη 1961-1964. Το έτος 1964 λόγω ορίου ηλικίας απεσύρθη από τη Διπλωματική Υπηρεσία.

Τα παράσημα που πήρε ήταν: Ανώτερος Ταξιάρχης του Φοίνικος, Ταξιάρχης του Γεωργίου του Α’ Στρατιωτικό Μετάλλιο Εξαιρέτων Πράξεων-1940, Στρατιωτικό Μετάλλιο Πολέμου-Μέση Ανατολή 1941-1945, Αξιωματικός του Γαλλικού Τάγματος της Λεγεώνος της Τιμής-χρυσούς σταυρός, Ταξιάρχης του Γαλλικού Τάγματος Μέλανος Αστέρος, Ταξιάρχης του Τάγματος της Ανεξαρτησίας της Υπεριορδανίας, Χρυσούς Σταυρός του Αιθιοπικού Αστέρος, Χρυσούς Σταυρός του Γιουγκοσλαβικού Τάγματος του Αγίου Σάββα, Ιππότης του Δανικού Τάγματος, Χρυσούς Σταυρός του Ιέρακος της Ισλανδίας, Σταυροφόρος του Παναγίου Τάφου και Ανώτερος Ταξιάρχης του Αυστριακού Τάγματος της Λεγεώνος της Τιμής. Ανακηρύχθηκε επίτιμος Δημότης των Δήμων Ροδίων και Καλύμνου.

Την Τρίτη το τέλος

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Περί Προξένων, υποπροξένων, αναπληρωτών προξένων, γραμματέων, ναυτικών αντιπροσώπων-Προξενικών Πρακτορείων και λοιπών υπηρετούντων εις το Προξενείο Ρόδου, και νήσων των Νοτίων Σποράδων, ανέκδοτη μελέτη, 100 και πλέον σελίδων, Κ. Τσαλαχούρη γραμμένη το 1980. Το πόνημα αυτό έτυχε εύφημης μνείας της Δόμνας Δοντά-Βισβίζη καθηγήτριας Πανεπιστημίου, Διευθύντριας του Ιστορικού Αρχείου του Υπ.Εξ.

2. Έγγραφο του Προξενείου Ρόδου προς το Υπ.Εξ., διορισμού, με αριθμό 48/2.2.1927. Το υπογράφει ο αναπληρωτής Πρόξενος Ρόδου Π. Καραγιάννης, γιατρός από τ’ Αφάντου. Επίσης περί Σουσούδη έγγραφο υπ’ αριθμ 1289 Α/1 2.6.1939 του διευθύνοντος υποπροξένου Αλεξάνδρου Αργυρόπουλου, το Προξενείο Ρόδου. Ιστορικό Αρχείο Υπ.Εξ.

3. Επετηρίδες Υπουργείου Εξωτερικών. Αλλού γράφεται 17 Ιουνίου 1899- και σε άλλη βιογραφία 23.4.1906.

Η οδός των Προξενείων στο Νιοχώρι, όπου και το Προξενείο της Ελλάδος

Νιοχώρι Πανόραμα-Μέσα Μεσοπολέμου

Το Σημείωμα αριθμ. 3 του Προξένου Γ. Χριστοδούλου, που αναφέρεται στους Γεώργιο Σουσούδη και Φώτιο Φαρμακίδη

Ο Γεώργιος Σουσούδης παρασημοφορείται από τον Στρατιωτικό Διοικητή Δωδεκανήσου αντιναύαρχο Περικλή Ιωαννίδη

Ο Γεώργιος Σουσούδης έξω από το Προξενείο της Ελλάδος στη Ρόδο, τις πρώτες ημέρες της Απελευθέρωσης

Το Προξενείο της Ελλάδος στη Ρόδο στο τέλος του Μεσοπολέμου